Water
Katern Zomer 2001
foto: kalender natuurreservaten 2000; respecteren van natuurlijke overstromingsgebieden binnen een integrale aanpack, om problemen te voorkomen.
Katern bij het driemaandelijks tijdschrift van Voor Moeder Aarde vzw, jaargang 10, nummer 2, zomer 2001.
Maria Hendrikaplein 5-6, 9000 Gent.
Tel +32-9-2428750
Fax +32-9-2428751
E-mail: belgium@motherearth.org
Contactadres werkgroep inheemse volkeren: Overstraat 80, 3020 Veltem, tel. 016/480036, rverjauw@yucom.be
Water behoort samen met voedsel en energie tot de basiselementen die we dagelijks gebruiken. We kunnen er voor kiezen om er bewust en met zorg mee om te gaan, in ons dagelijks leven, vanuit onze inzichten in de verbanden met het grotere geheel. Hiertoe is het ook nodig om inzicht op te doen over hoe de situatie nu is, constateren dat er op gebied van water, energie, voedsel duidelijk op grote schaal dingen misgaan als het respect voor mensen en de aarde niet op de eerste plaats komen. Van hieruit kunnen we dan stappen zetten naar een nieuwe zorgzame en bewuste manier van omgaan. We richten in deze katern onze aandacht op het omgaan met water. In deze acht bladzijden kunnen we zeker niet alles zeggen, we willen wel een bijdrage leveren om je interesse en je motivatie te stimuleren en ook je te inspireren om in situaties in je eigen leven en volgens je mogelijkheden, bewustere keuzen te maken.
"The Mother Earth provides us with food, provides us with air, provides us with water.
We, the people, are going to have to put our thoughts together, our power together, to save our planet here.
We've only one water, one planet, one Mother Earth"
Corbin Harney
Water wordt een schaars goed
Stel je eens voor dat er op een morgen geen water meer uit de kraan zou komen. Een complete ramp zou het zijn. Je zou je niet kunnen douchen, geen koffie kunnen zetten, je tanden niet kunnen poetsen en de vaat zou zich opstapelen. En toch is de idee dat er plots geen proper kraantjeswater zal zijn helemaal niet onrealistisch.
In Vlaanderen alleen al wordt er jaarlijks 745 miljoen l water verbruikt, of meer dan 2 miljoen per dag. Het gaat dan om alle 'soorten' water, leidingwater (maar liefst 60% van het totale waterverbruik!), grondwater, oppervlaktewater en hemelwater. Echt betreurenswaardig wordt het pas als je nagaat waar al het water voor wordt gebruikt. Meer dan een derde gaat bijvoorbeeld verloren aan het toilet (vooral leidingwater). Daar zou toch net zo goed regenwater voor kunnen gebruikt worden, net als voor de wasmachine en het schrobben van de vloer.
We gebruiken niet alleen de verkeerde 'soorten' water, we zijn ook veel te kwistig met water. En dan hebben we het nog niet gehad over de vervuilingsgraad van het water als we het gebruikt hebben.
Gebruik van water: te veel verkeerde soort
Op verschillende plaatsen ter wereld leidt aanhoudende droogte tot schrijnende taferelen. Zelfs in België, waar het voldoende (zelfs te veel) regent, is er sprake van waterproblemen. Enerzijds wordt er te veel water verbruikt, anderzijds is er sprake van verdroging. Het zijn niet alleen de landbouw en de industrie die liters water opslorpen, de huishoudens zijn evenmin onschuldig. Zij nemen ongeveer een derde van het totale watergebruik voor hun rekening. Een groot deel hiervan is leidingwater (meer dan de helft van het leidingwatergebruik!!). Het is jammer dat leidingwater voor talloze doeleinden wordt gebruikt waarbij zuiverheid van ondergeschikt belang is, terwijl er net enorm veel inspanningen worden gedaan om het leidingwater zo zuiver mogelijk te maken. Zo gaat bijvoorbeeld 36 % naar bad en douche, 34% naar het toilet en 14% naar de wasmachine. Hiervoor kan toch net zo goed gebruik worden gemaakt van regenwater. Slechts 2.5 % van het kraantjeswater wordt gebruikt voor eigenlijke consumptie en als drinkwater. Hemelwater kan een alternatief bieden voor vele zaken, eventueel na zuivering. Je leest hier meer over in een ander artikel in deze katern.
Een zekere professor Orsach uit Bergen promoot zelfs een systeem van opvang en zuivering van het regenwater tot drinkwaterkwaliteit. Er zijn in dit systeem minder chemische polluenten en een aantal parameters die voor de gezondheid belangrijk zijn (PH, resistiviteit en oxydo-reductie) zijn hier beter dan leidingwater.
Voor de drinkwatervoorziening (leidingwater) gaat men uit van oppervlakte- en grondwater. Het is belangrijk dat grondwaterwinning binnen de draagkracht van het waterhuishoudkundig systeem gebeurt, zodoende verdroging te voorkomen. Door grootschalige onttrekkingen van grondwater aan de bodem ten behoeve van de landbouw en voor huishoudelijk en industrieel gebruik is namelijk op veel plaatsen het grondwaterpeil aanzienlijk gedaald. De grondwatertafel wordt van nature op peil wordt gehouden dankzij de watercyclus. Hemelwater dat terechtkomt op het aardoppervlak infiltreert in de bodem en wordt na verloop van tijd herschapen tot grondwater. Indien er echter meer grondwater wordt onttrokken dan kan worden aangevoerd of indien de infiltratie op de een of andere manier wordt verhinderd, zal de het grondwaterniveau dalen. Ten gevolge hiervan treedt verdroging van de bodem op. Verdroging heeft negatieve gevolgen voor de oorspronkelijke fauna en flora en voor de landbouw.
Infiltratie van het hemelwater wordt bijvoorbeeld belemmerd door de aanleg van verharde wegen en de toenemende verstedelijking. Water kan zich immers geen weg banen door beton. De kanalisatie van de waterwegen om de bevaarbaarheid te vergroten is evenmin bevorderlijk voor de infiltratie. Het water stroomt op die manier sneller naar zee en kan dus minder infiltreren in de grond met als gevolg een dalende watertafel stroomopwaarts.
Infiltratie heeft een positieve invloed op de samenstelling van het water. Enerzijds wordt het water verrijkt met calcium, magnesium en ijzer. Anderzijds is er het zuiverend effect. Het water ondergaat als het ware een opwaardering door dit infiltratieproces. Dit verklaart ook waarom het zuiveringsproces van grondwater minder omslachtig is dan dat van oppervlaktewater.
Grondwatertafel: de bovenste begrenzing van het grondwater. Het grondwater bevindt zich in de dieperliggende waterverzadigde zone, onder de bodemlaag. De grondwatertafel is het vlak dat alle vrije waterspiegels in boringen, putten, kanalen enz. verbindt. Het niveau van de grondwatertafel wordt beïnvloed door neerslag, verdamping, wateronttrekking door vegetatie, doorlatendheid van de bodem, irrigatie, drainage en last but not least grondwaterwinning.
Vervuiling van water
De activiteiten van de mens hebben een enorme impact op de kwaliteit van het water. Het oppervlaktewater heeft vooral hard te lijden onder de emissie via gezuiverd en ongezuiverd huishoudelijk en industrieel afvalwater. De landbouw is dan weer verantwoordelijk voor grote hoeveelheden pesticiden en nitraten in de bodem, het grond- en het oppervlaktewater.
Industriële lozingen brengen schadelijke stoffen in de rivieren. Grote vervuilers zijn chemische bedrijven en ververijen. De laatste jaren is er wel een verbetering merkbaar ten gevolge van de sanering van de afvalstromen en de bedrijfsinterne milieuzorg die wordt opgelegd aan de bedrijven. Dan zijn er ook nog de zwavelverbindingen (vooral oxiden) die via schoorstenen in de atmosfeer terecht, hetzij als gas, hetzij in opgeloste vorm in regenwater. Via neerslag (zure regen) komen deze schadelijke verbindingen op het land terecht en leiden ze tot verzuring van de bodem. Verzuring brengt veranderingen van de chemische toestand van de bodem teweeg. Aluminium (toxisch!) kan hierdoor oplosbaar worden in het grondwater.
Via het huishoudelijk afvalwater komen grote hoeveelheden fosfaten, nitraten en schadelijke stoffen in de rivieren terecht. Slechts minder dan de helft van het huishoudelijk afvalwater wordt eerst gezuiverd vooraleer het weer in de rivier wordt geloosd. In landelijke gebieden ontbreekt vaak een rioleringssysteem en komt het afvalwater inclusief alle schadelijke stoffen in het leefmilieu terecht.
Poetsen is geen pretje. Om schrobben zo veel mogelijk te beperken, zijn er allerlei producten op de markt. Voor alle mogelijke oppervlakken is er een apart product ontwikkeld. Vaak bevatten deze producten javel of ammoniak, twee smerige goedjes. Als ze in het milieu terechtkomen, maken ze alles wat leeft met de grond gelijk. Te mijden dus, net als wasverzachters, bleekmiddelen, ontkalkers enzoverder.
Het alombekende probleem van de fosfaatbevattende waspoeders is misschien een tijdlang ingedijkt geweest door de ontdekking van fosfaatvrije waspoeders, maar tegenwoordig weer heel actueel. Fosfaten dragen bij aan de eutrofiëring (zie verder).
Wat betreft olie (keukenolie, badolie), één enkele druppel olie vraagt tientallen liters water bij de zuivering.
De landbouw neemt de helft van de totale stikstofbelasting en voor een kwart van de vervuiling door fosfor voor haar rekening. Vermesting is een probleem dat zich in de bodem, het grond- en het oppervlaktewater voordoet. Wat betreft de bodem is de landbouw de grootste boosdoener. De overvloedige bemesting van de akkers brengt grote hoeveelheden fosfor en stikstof in de bodems. Stikstof bezit de eigenschap gemakkelijk uit te spoelen naar het grond- en oppervlaktewater.
Door de ophoping van stikstof, fosfor en kalium in het oppervlaktewater (of het sediment) en in de bodem is de voedselrijkdom voor planten sterk toegenomen. In het algemeen vormt vermesting een probleem voor de drinkwatervoorziening. Een andere naam voor voedselverrijking of vermesting in water en bodem is eutrofiëring. Een eerste gevolg van eutrofiëring is sterke groei van een beperkt aantal plantensoorten. Andere soorten worden hierdoor na verloop van tijd weggeconcurreerd. In het oppervlaktewater kan eutrofiëring onder bepaalde omstandigheden leiden tot een weelderige algenbloei. Als de algen afsterven, wordt bij de afbraak vrijwel alle zuurstof aan het water onttrokken. De gevolgen daarvan zijn rotting en een omvangrijke sterfte van andere waterorganismen. De afwezigheid van zuurstof maakt het extra moeilijk om het oppervlaktewater te zuiveren.
Stikstof verricht niet alleen heel wat onheil in het water, ook in de atmosfeer heeft het zijn aandeel, meerbepaald onder de vorm van ammoniak en stikstofoxiden. Deze stikstofverbindingen komen door het verkeer (stikstofoxiden) en de intensieve veeteelt (ammoniak) in de atmosfeer terecht, waar ze zure regen veroorzaken. Zure regen leidt tot verzuring van de bodems. Mogelijk nog verontrustender dan vermesting en verzuring zijn de hoge concentraties aan bestrijdingsmiddelen en pesticiden in grond-, oppervlakte-, en regenwater.
Alle watervervuiling van het vasteland komt via de rivieren in het zeewater terecht. En alsof dat nog niet genoeg is, krijgen de zeeën er nog eens een extra dosis olielekken en radioactiviteit van gezonken kernonderzeeërs bovenop.
Maatregelen
Dat het zo niet kan blijven duren, is overduidelijk. Tijdens het Wereld Water Forum vorig jaar in maart kwamen van over de hele wereld duizenden deskundigen, politici en anderen samen in het Haagse congresgebouw. Er werd gepoogd om te komen tot oplossingen voor de watercrisis en een lange termijnvisie op water, leven en milieu.
In 1997 beslisten de Europese lidstaten een duurzaam en integraal waterbeleid voor geheel Europa tot stand te brengen. Sindsdien wordt zowel in de Europese Milieuraad als in het Europees Parlement onderhandeld over een voorstel van Kaderrichtlijn, waarin de beginselen van dit beleid worden vastgelegd.
De doelstellingen van de Europese kaderrichtlijn voor het waterbeleid zijn de volgende:
Het verwezenlijken van een integraal waterbeleid voor gehele stroomgebieden, zonder beletsel door grenzen tussen gewesten of landen
Het bereiken van een goede ecologische kwaliteit in al de rivierbekkens, het bereiken van een goede chemische kwaliteit en het behoud van de kwantiteit van het grondwater.
Het aanrekenen van de kosten voor het leveren van waterdiensten, zoals drinkwaterbedeling en waterzuivering
Het uitschakelen van verontreiniging door gevaarlijke stoffen
Het opvolgen van kwaliteit en kwantiteit door meetnetten en het rapporteren hierover
Voor het Vlaams Gewest is de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) verantwoordelijk voor de controle en de handhaving van de waterkwaliteit.
Naast de waterbeheerplannen moet een gedragsverandering bij de bevolking worden teweeggebracht, in het bijzonder bij de gezinnen. Dit kan door middel van informatie- en sensibiliseringscampagnes om rationeel watergebruik te stimuleren en door aanpassing van de tarieven voor leidingwater. Een stap in de goede richting is alvast de campagne van de Vlaamse overheid 'Water, elke druppel telt' en in het kader daarvan de campagne van WWF 'Water voor Morgen'. Deze campagne is tweeërlei: enerzijds wil WWF de burger sensibiliseren voor een duurzaam watergebruik, anderzijds wil ze de toekomstig professionelen uit de bouwsector benaderen.
Voorbeelden van waterzuinige toestellen zijn spaardouchekoppen, eengreepsmengkranen, composttoiletten, doorstroombegrenzers en watervriendelijke wasmachines.
Kwalitiet drinkwater
Door menselijke activiteiten komen er heel wat schadelijke stoffen in bodem en oppervlaktewater terecht. Denken we maar aan zware metalen zoals lood (verkeer en metallurgie), allerlei chemische stoffen zoals verf (industrie), bestrijdingsmiddelen en pesticiden (landbouw). Deze stoffen bezitten de vervelende eigenschap dat ze niet of slechts zeer langzaam uit het milieu verdwijnen. Ze kunnen allerlei schade aanrichten bij levende wezens doordat ze in het lichaam ophopen gedurende de levensloop. Bij wezens die aan de top van de voedselketen staan (de mens bijvoorbeeld) is dit extra gevaarlijk. Zij hebben namelijk af te rekenen met alle schadelijke stoffen ooit opgenomen door de organismen op lagere niveaus in de voedselketen. De ophoping van schadelijke stoffen in leende organismen wordt ook bio-accumulatie genoemd. Deze stoffen brengen toxische effecten teweeg.
Doordat er voortdurend nieuwe en voor het milieu hardnekkigere producten op de markt (en uiteindelijk in het milieu) komen, wordt het alsmaar moeilijker om het leidingwater daarvan te vrijwaren. Traditionele zuiveringsmethoden voldoen niet om pesticiden uit het water te verwijderen. Ondertussen zijn er nieuwe, weliswaar veel duurdere methoden (d.m.v. actief-koolfilters) ontwikkeld die er wel toe in staat zijn om pesticiden te verwijderen. Maar men blijft steeds nieuwe pesticiden op de markt brengen.
Ongeveer de helft van het drinkwater is afkomstig van het oppervlaktewater. Wetende dat België de meest vervuilde oppervlaktewateren heeft ter wereld en dat de zuiveringsmethoden niet altijd voldoen, is het niet onlogisch dat zoveel mensen sceptisch staan tegenover de kwaliteit van het leidingwater in ons land. De drinkwatermaatschappijen staan onder controle van de VMM (de Vlaamse Milieumaatschappij). De VMM ziet erop toe dat het water aan de vooropgestelde normen voldoet. Deze normen worden bepaald door de Europese richtlijn i.v.m. de kwaliteit van het leidingwater. Omtrent de kwaliteit van het kraantjeswater zijn er tegenstrijdige geruchten. De grenswaarden bepaald door de Europese richtlijn voor bepaalde polluenten zou veel te hoog zijn, wat de zuiverheid van kraantjeswater betwistbaar maakt. De VMM echter beweert dat het kraantjeswater van een uitstekende kwaliteit is en uitermate geschikt als drinkwater.
Wendy Van Bockhaven
Erosie
Door de monoculturen in de grootschalige landbouw verdwenen vele landschapselementen (houtkanten en andere begroeiingen, grachten). Hierdoor vloeit bij hevige regenval het water te snel over hellingen en sleurt tegelijk de voedzame bestanddelen mee uit de bodem, waardoor erosie ontstaat. Ook ontbossing, verkeerd ploegen en het niet begroeid laten van de aarde dragen hiertoe bij. Natuurvolkeren weten wat ze zeggen wanneer ze uitdrukken dat je moeder aarde niet naakt mag laten liggen. Het aanbrengen van landschapselementen zoals houtkanten, hagen, struiken, met streekeigen planten …algemeen, het zorgen voor de juiste planten op de juiste plaats is belangrijk om erosie te voorkomen. Daarnaast moet men terug ruimte voorzien voor water. Overstromingsgebieden moeten gerespecteerd worden. Grachten en rivieren moeten hun natuurlijke biotoop en verloop terugkrijgen. M. a. w. de globale natuurlijke harmonie en de natuurlijke kringloop van het water moeten hersteld worden.
Water
|
Ik ben een druppel krachtig
Ik ben een vloedgolf
Ik ben een traan
Ik ben een getij
Ik ben zure regen
Ik ben een poel
Ik ben een stortvlaag
Ik ben vast
Ik ben sap
Ik ben damp
Ik ben voertuig
Ik ben een waterdruppel
Ik ben een sneeuwvlok
Ik ben een bron
Ik ben een rivier
Ik ben helder
Ik ben vloeibaar
Ik ben eeuwig
|
door herhaling
over de vlakte
als dauw in de zon
dat sleurt naar de dood
een sluipmoordenaar
behoeder van het leven
die teelaarde wegspoelt
als een ijsklomp
dat voedt
opgaand in de lucht
eindeloos onderweg
die reinigt
witte kristal
onuitputtelijk
eindeloos kronkelend
als glas
alles doordingend
steeds opnieuw geboren
|
Hemelwater
Hemelwater laten infiltreten
Onder elke stad een woestijn?
Het snel afvoeren van regenwater via verharde oppervlakten (daken, straten, opritten, parkings, …) en gemengde rioleringen, zoals dat nu meestal gebeurt, heeft als gevolg dat het regenwater plaatselijk niet meer kan insijpelen of infiltreren naar het grondwater. Op veel plaatsen leidt dit tot een verlaging van de grondwatertafel. Zo onstaat er verdroging van het milieu en is er ook minder grondwater beschikbaar, bv. voor drinkwaterproductie.
Een ander probleemis dat het rioleringsstelsel bij hevige regenval de hoeveelheid regenwater niet kan verwerken. Vervuild water uit gemengde rioleringen gaat dan overstorten in rivieren. Regenwater dat snel afstroomt, kan verder stroomafwaarts voor overstromingen zorgen.
Bovendien kan afvalwater dat verdund wordt met regenwater minder effectief worden gezuiverd. In de zuiveringsstations zorgen bacteriën voor de zuivering van het afvalwater. Zij leven van de vuildeeltjes en breken ze af. Wanneer afvalwater wordt verdund, werken deze bacteriën niet optimaal omdat ze niet voldoende voedsel hebben. Veel bestaande waterzuiveringsstations behalen daarom een laag rendement.
Hemelwater opvangen
Door het benutten van hemelwater kan een aanzienlijke hoeveelheid drinkwater en grondwater bespaard worden. Een verminderd waterverbruik levert een positieve bijdrage in de strijd tegen verdroging.
Regenwater is in oorsprong van zeer goede kwaliteit. Deze kwaliteit gaat echter achteruit door contact met stoffen die zich bevinden in de lucht op daken, door materie dat in regenwater valt tijdens de afvoer ervan en door materie dat zich in de regenwatertank zelf bevindt. Het is best mogelijk om regenwater te zuiveren tot drinkwaterkwaliteit. Met eenvoudige zuivering kan regenwater echter voor verscheidene doeleinden benut worden wat voor een zeer grote besparing kan zorgen wetende dat bij huishoudelijk waterverbruik slechts 2,5% van het ganse verbruik voor drinken en koken gebruikt wordt. Voor een Belg is dat gemiddeld 3 à 6 liter van de 120 liter per dag. Regenwater is van nature veel zachter dan leidingwater. Verwarmingselementen, leidingen en kranen hebben hierdoor minder te lijden onder kalkafzetting. Aangezien kalk de warmteoverdracht belemmert, zal bij gebruik van regenwater het energetisch rendement van toestellen die water verwarmen beter liggen. Er worden minder wasproducten verbruikt bij het wassen met regenwater, de in het leidingwater en grondwater aanwezige kalk en magnesium verminderen immers een deel van de activiteit van zepen en detergenten. Het mag duidelijk zijn dat een regenwaterinstallatie enkel rendeert als we dit water ook verstandig gebruiken.
Er wordt dus gepleit voor sobere installaties met weinig extra materiaalverbruik en zuinige eindverbruikers (wasmachine, toilet). Daarnaast moet gezocht worden naar energiezuinige pompen of systemen met 'vrij verval' waar de zwaartekracht zorgt voor transport naar stortbak van het toilet
Het Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch Bouwen en Wonen is inmiddels aan hun 3de herwerkte uitgave toe van de publicatie: 'Hemelwater gebruiken! Een handleiding voor gebruik van regenwater in huis' (VIBE-publicatie nr.7 - oktober 2000) De publicatie bevat heel wat achtergrondinformatie en tips over hoe u regenwater kan gebruiken. Het is geen gedetailleerde bouwbeschrijving, maar geeft wel vele mogelijkheden en richtlijnen aan.
De volgende onderwerpen worden behandeld:
Watervraag: hoeveel water gebruiken we en hoeveel kan er vervangen worden door regenwater?
Wateraanbod: hoeveel neerslag is er beschikbaar?
kwaliteit: voor welke toepassingen is regenwater al dan niet geschikt?
Installatie: aan welke eisen moet een installatie voldoen, welk volume, hoe kunnen we het regenwater zuiveren?
Concrete dimensionering van put en pomp.
Evaluatie op milieutechnisch en financieel gebied.
De publicatie "Hemelwater gebruiken" kan besteld worden bij VIBE, Statiestraat 115, 2600 Berchem,
Tel: 03/239.74.23
Fax: 03/230.91.26
Email: info@vibe.be
http://www.vibe.be
(Ze kost 500 BEF en telt 72 bladzijden) Ze ligt ook ter inzage in de infomatiehoek van ons Biologisch eet- en theehuis in het Gents Ecologisch Centrum.
In de natuurgeneeskunde wordt water op verschillende manieren aangewend.
Met de werkgroep inheemse volkeren steunen we het helingcentrum Poo-Ha-Bah (een Newe of Western Shoshone woord dat dokter water betekent). Het is gelegen in Tecopa in Californië bij de zuidoostelijke toegang tot Death Valley. De inspiratie tot dit centrum komt van Corbin Harney, Western Shoshone spirituele leider die het centrum ook oprichtte. Hoewel op vele plaatsen op Shoshone gebied het water vervuild is (chemische vervuiling door o.a. goudwinning, en vooral radioactieve vervuiling door de kernproeven), heeft men voor Poo-Ha-Bah een plek gevonden waar zich zuivere warmwaterbronnen bevinden, het water komt van diep in de aarde. De bedoeling van het centrum is dat de traditionele helingwijze (spirituele en emotionele heling, gebruik van water, voeding, planten,…) er uitgeoefend en doorgegeven wordt.
Info: zie het Bulletin VMA, winter 2000 en bij de werkgroep inheemse volkeren
Water als energiebron.
Kleinschalige waterkracht-centrales zijn heel mens- en milieuvriendelijk, grote stuwdammen hebben een heel ontwrichtend effect op sociaal en ecologisch gebied.
Kleinschalige waterzuivering met planted
In alle biologische zuiveringssystemen doen de bacteriën het zuiveringswerk. Hiervoor hebben ze veel zuurstof nodig. In het gangbare grootschalige zuiveringssysteem wordt zuurstof toegediend met compressoren en de bacteriën klitten samen in de vorm van vlokken. Deze vlokken slaan neer in de vorm van slib. Dit systeem vergt voortdurende procescontrole, vergt veel elektrische energie voor de compressoren, produceert CO2 uitstoot en veel slib. Het is dus een vervuilend en duur systeem. Veel kleinschalige systemen zijn ook op dit 'actief-slib-systeem' gebaseerd en komen daarom niet in aanmerking als duurzaam systeem.
De betere kleinschalige systemen
De betere kleinschalige systemen vergen geen voortdurende procescontrole, bijna geen onderhoud, bijna geen elektrische energie, produceren geen luchtverontreiniging, geen CO2 uitstoot en geen slib. Dit is zo omdat met vaste 'bacteriedragers' gewerkt wordt waarover het afvalwater loopt. Bij plantensystemen zijn de wortels de bacteriedragers en ze zorgen ook voor de toevoer van zuurstof.
Deze systemen werken volgens de zuiveringssystemen die men ook in de natuur terugvindt en zijn daarom zo robuust en voordelig op lange termijn. De basis is een en intensieve interactie binnen de compacte leefgemeenschap, gevormd door de planten en de bacteriën. Door de variatie in de plantensoorten en organismen, en door de vitaliteit van het ecologisch systeem bereiken plantenzuiveringsstations een processtabiliteit en duurzaamheid die door geen enkel technologisch systeem wordt geëvenaard. De vrijgekomen CO2 wordt door planten terug omgezet in zuurstof. Met plantensystemen kan slib 'veraard' worden tot compost en kan de afvalcyclus gesloten worden. Deze compost kan in de landbouw gebruikt worden. Hij bevat geen oplosmiddelen, zware metalen en biociden.
Er kan in deze kleinschalig systemen veel meer water verdampen en in de grond bezinken waardoor het water in een natuurlijke ecocyclus terechtkomt. Deze systemen zijn gemakkelijk harmonisch te integreren in het landschap en herstellen het evenwicht in de natuur. Er ontstaan immers op die manier moerasgebieden die een eigen biotoop verlenen aan vele levensvormen. Door verdamping wordt het microklimaat verbeterd. Deze waterzuiveringssystemen met planten laten een zeer hoog zuiveringsniveau bekomen van voedingszouten en microverontreiniging.
Verder is weinig toezicht noodzakelijk, afstandsbediening is mogelijk. Zo'n systeem biedt mogelijkheden tot plaatselijke tewerkstelling voor laaggeschoolden en voor kleine aannemers. Er is meer sociale controle op sluiklozingen. Verder geven de kleinschalige systemen onmiddellijk zichtbaar resultaat: er komt proper water in de waterloop. De betrokkenheid en motivatie van de burger worden hierdoor gestimuleerd. Door de zuiveringssystemen zo kort mogelijk bij de vervuilingsbron te installeren, zijn dure, grootschalige rioolnetwerken en pompstations overbodig. De exploitatie- en energiekosten zijn laag. Er is geen hinder voor het leef- en woonmilieu. Deze methode kan gebruikt worden zowel voor huishoudelijk als industrieel afvalwater.
We zien hier dezelfde voordelen van kleinschaligheid als bij het omgaan met energie (winning en gebruik), en in de landbouw: aanpassing aan het lokale ecosysteem, soepel inspelend op de lokale noden en mogelijkheden, ingebed in het sociale weefsel, met democratische controle, voordelen voor werkgelegenheid, minimale ecologische en economische schade door transport … Bovendien geldt ook: in grootschalige systemen is het impact van vergissingen en rampen veel groter dan in kleinschalige systemen, en vaak draait de gemeenschap hiervoor op.
Mechanische systemen van waterzuivering veroorzaken veel slib en hebben hoge exploitatiekosten, daarom is zuivering met planten te verkiezen. Dit kan zonder moeite tot 600 IE (inwoner-equivalent: de hoeveelheid vervuild water die gemiddeld door 1 inwoner geproduceerd wordt). Bij plaatsgebrek of en/of boven de 600 IE is een combinatie van planten en een mechanisch systeem aangewezen. Indien men criteria opstelt om een systeem te kiezen, moet gekeken worden zowel naar de waterkwaliteit als naar het totale prijskaartje, exploitatiekosten inbegrepen.
Het rio-project
De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) wil de aansluitingsgraad op de riolering optrekken van 71% tot 85%: het rio-project. Deze extra 14% betreft vooral woningen op het platteland... Uit een studie van Aquafin in Zoersel zou de aansluiting per woning gemiddeld op 600 000 F komen. Dit is veel te duur. Bovendien komt hier nog het overstortprobleem dat in het platteland 4x groter is dan in stedelijk gebied, en de te grote verdunning van de vuilvracht, indien regenwater en afvalwater in hetzelfde rioolstelsel terechtkomen (zie ook het artikel over hemelwater in deze katern). Verder hebben veel mensen op het platteland een septische put, wat eveneens bijdraagt tot een vermindering van de vuilvracht in het waterzuiveringssysteem. Daarom is het belangrijk in deze buitengebieden het regenwater af te koppelen, bij de individuele woningen. Op het platteland is ruimte om het regenwater te laten infiltreren, en de zuivering van het afvalwater kan hier best decentraal gebeuren via een vuilwaterbuis. Deze buizen mogen niet langer dan 2 km zijn. Ze zijn goedkoop en de weg hoeft er niet voor opgebroken te worden. Aangezien we weten dat wegeniswerken even duur zijn als rioleringswerken kunnen we hierdoor de helft besparen.
Door deze aanpak hoeven er geen nieuwe riolen te komen en natuurlijk ook geen subsidies meer hiervoor (deze subsidies bedragen momenteel 75%). Dit geld kan veel nuttiger besteed worden voor het kleinschalig collecteren samen met het huis aan huis afkoppelen van regen- en afvalwater en voor infiltratiesystemen van regenwater. Het is ook nodig dat de KWZI (kleinschalige waterzuiveringsinstallatie) die aan de hogere normen voldoen heel wat meer subsidie te krijgen.
Naar aanleiding van een lekkende collectorbuis in het Leuvense blijkt immers dat niet alleen de bouw van een netwerk van rioleringen en collektoren, maar ook het onderhoud en de herstelling een zeer zware last is voor heden en toekomst. Bovendien is er schade op ecologisch en maatschappelijk vlak. (b.v. het slib wordt vervoerd en verbrand).
Het wordt tijd dat mogelijkheden erkend en ingezet worden van de betere systemen van kleinschalige waterzuivering. Wat betreft de gemeenten betekent dat dat men in samenwerking met de bewoners afvalwater en regenwater gescheiden houdt, en de verdere verwerking op echt ecologische wijze laat gebeuren, wat tegelijk ook de meest democratische wijze is. Duurzame ontwikkeling is maar mogelijk als je de mensen zelf erbij betrekt.
De Europese context
In Frankrijk is het collecteren van afvalwaters met kleine buizen van 16 à 20 cm diameter volledig ingeburgerd. In Duitsland en Oostenrijk wordt regenwater steeds meer en meer bovengronds naar bezinkingsvijvers geleid. In Duitsland zijn de gemeenten verantwoordelijk voor waterzuivering, energie en afvalverwerking. Ze moeten zelf een riooltaks innen, en zullen dus verantwoorde keuzes maken wat betreft het waterzuiveringssysteem. Vlaanderen loopt duidelijk achter op deze tendensen. Erger zelfs, bij ons is het waterzuiveringssysteem 'verkocht' aan een aannemer: Aquafin is tegenwoordig de grootste aannemer van Vlaanderen en promoot een zuiveringssysteem dat voor haar het meest winstgevend is, in plaats van uit te gaan van een globaal ecologisch herstelplan.
Samenstelling: Lieve De Kinder
Bronnen: documentatie door Marc Daelemans, pure@village.uunet.be, en Hugo Vanderstadt, ecobooks@pi.be
Kostprijzen:
(uit: De 'Gemeente')
Gangbaar grootschalig systeem:
Bovengemeentelijk:
RWZI en collectoren = 33.000 F per inwoner
Gemeentelijk:
Gemiddelde rioleringskost= 150.000 F per inwoner
Totaal: 183.000 F per inwoner
Kleinschalig zuiveren:
Kleinschalige collectering= 25.100 F per inwoner
Kleinschalig zuiveringsstation 200 inwoners = 25.000 F per inwoner
Totaal: 50.000 F per inwoner
Kleinschalige waterzuivering is de oplossing
Het Dender-ActieKomitee en de aannemers van kleinschalige installaties, verenigd in Aquabelga, nemen het niet dat Vera Dua de sector van de waterzuivering in Vlaanderen in handen speelt van Aquafin. ,,Aquafin moet zijn handen van het buitengebied afhouden'', zegt Johan Vander Heyden van het actiecomité. Kleinschalige waterzuivering is hier de gedroomde oplossing, met de versnipperde bebouwing in Vlaanderen. Het is te duur om geïsoleerde woningen en wijken via riolen en collectoren met klassieke waterzuiveringsstations te verbinden.
Het comité liet op 19/4 in de commissie Leefmilieu van het Vlaams parlement een nota uitdelen, waarin het beleid van Dua en het monopolie van Aquafin scherp op de korrel worden genomen. Het kabinet van de minister reageerde laconiek. "De situatie wordt fel opgeklopt. Wij laten wel degelijk de markt spelen", zei de woordvoerster van de minister. Kleine aannemers kunnen tegen een vierde van de prijs van Aquafin werken. Bovendien is het bewezen dat de technologie van Aquafin niet werkt, zeggen Vander Heyden en aannemer Marc Daelemans.
De commissie Leefmilieu van het Vlaams parlement besliste achter gesloten deuren dat het actiecomité en Aquabelga gehoord worden.
Beiden kregen gisteren onverwacht steun van de VLD. Tot verrassing van de andere meerderheidspartijen, stelt de VLD de vereffening voor van de Vlaamse Milieuholding én van Aquafin. ,,De Milieuholding ontsnapt aan elke controle en heeft zich in het KS-dossier verbrand. Aquafin staat ter discussie wegens de troebele verhouding tussen de prijs en de kwaliteit van haar prestaties'', verklaarden de VLD'ers Patrick Lachaert en Paul Wille gisteren.
Bron: De Standaard, 20/04/2001
Zo kan je verstandig omgaan met water
Bij de lichaamshygiëne
Je kan kiezen voor een toilet met spaartoets op de doorspoelbak
Je kan er op letten de kraan niet te laten lopen tijdens het wassen van de handen of het tanden poetsen.
Je kan een douche nemen, waarbij u gemiddeld 60 liter water verbruikt, i.p.v. een bad, waarvoor gemiddeld 150 liter water gebruikt worden. Je kan een thermostatische mengkraan op de douche installeren.
Bij de schoonmaak en onderhoud
Je kan de wasmachine en vaatwasmachine slechts laten draaien als ze vol zijn. De fabrikanten van die toestellen zijn ook meer waterbewust geworden. Een vaatwasser verbruikt nu nog gemiddeld 20 liter water per beurt, terwijl dat 20 jaar geleden nog drie keer zoveel was. Een wasmachine verbruikt vandaag gemiddeld 60 liter per beurt, tegen 170 liter vroeger.
Je kan emmer en spons gebruiken om de wagen te wassen
In de tuin
Opharken en hakken van de grond is even goed als tweemaal sproeien. Hierdoor wordt de harde laag gebroken. Dat houdt de grond luchtig en vochtig. En dat op die manier het onkruid geen kans krijgt, is mooi meegenomen.
Je kan groenten of planten enkel besproeien als het niet anders meer kan. Eenmaal een grotere hoeveelheid water per week is meestal beter dan een beetje elke dag.
Je kan begieten op de minst warme ogenblikken van de dag, zoals 's ochtends vroeg of 's avonds laat. Het water verdampt dan niet zo snel. Bovendien voorkomt u beschadiging van de planten, want de waterdruppels kunnen bij zonneschijn als een vergrootglas werken en ze verschroeien.
Als je je gazon niet besproeit, zal je merken dat het na een periode van droogte sneller herpakt dan je dacht.
Water to many Indigenous people is the life blood of the Mother Earth. Water has the gift of purification as it cleanses the air when it falls through it and the Earth as it rolls over it. We believe water has a very powerful spirit and if properly respected, the water spirit will help you. If the water spirit is disrespected such as polluting it or damming it, then the water spirit becomes unhealthy and is out of balance. Water is a part of all things on the Mother Earth so when we respect and honor water, we are also respecting and honoring all life on the Mother Earth.
Mala Spotted Eagle