Niet-militaire instrumenten
Een niet-militair veiligheidsbeleid veronderstelt het uitwerken van doelstellingen, strategie en instrumenten, gekoppeld aan een tijdschema, voor geweldloze crisisbeheersing en -hantering op korte en lange termijn. Wij denken aan het opzetten van een veelsporendiplomatie waarin de deelname van de civiele maatschappij onontbeerlijk is, aan de oprichting van een Europees Vredesinstituut, aan het inzetten van burgervredesteams met een mandaat dat onafhankelijk is van politieke, religieuze, economische en of militaire belangen, ...

Ontwapenen om te ontwikkelen

Een Europees veiligheidsbeleid is slechts geloofwaardig als de landen van de EU de eigen politiek van ontwapening en het indammen van de wapenproductie en wapenhandel grondig bijsturen. De ongebreidelde verspreiding van wapens bedreigt de persoonlijke veiligheid, hindert een goed politiek beleid, draagt bij tot schendingen van de mensenrechten en ondermijnt sociale rechtvaardigheid, ontwikkeling en vrede in alle delen van de wereld.

Vredeseconomie en wapenproductie
De Europese wapenindustrie zit volop in beweging. Samen met de idee om een Europees veiligheidsbeleid uit te bouwen, is de herstructurering en de uitbouw van de Europese wapenindustrie in een stroomversnelling gekomen. En het ziet er niet goed uit. Het doel van die herstructurering is immers niet het afbouwen van deze industrie of de reconversie naar een volledig civiele productie, maar wel het concurrentieel maken van de Europese wapenindustrie met de Amerikaanse wapenbedrijven op de wereldwijde - sinds kort terug florerende - wapenmarkt.
Daarom wil de Europese wapenindustrie niet alleen meer soepele regelingen voor wapenexport buiten de EU, maar wil ze ook dat de interne Europese grenzen voor de wapenindustrie worden opgeheven wat grensoverschrijdende samenwerking gemakkelijker maakt en controles bemoeilijkt. Tenslotte wil de wapenindustrie dat Europa meer mensen en middelen investeert in militaire onderzoeksprogramma's en in wapentuig. Steeds meer stemmen gaan op om het Europese ruimtevaartprogramma ook een duidelijk militaire poot te geven.
Op dit moment wordt aan een kaderovereenkomst gewerkt tussen de zes belangrijkste Europese wapenproducerende landen dat het bovenstaande probeert te realiseren. Dat het hier niet louter om een 'politieke besluitvorming' gaat, blijkt uit de besprekingen in het Britse parlement, waar duidelijk werd dat men rond de kaderovereenkomst nauw heeft samengewerkt met de Europese wapenindustrie. De vraag is al lang niet meer of een sterke Europese wapenproductie bijdraagt tot meer veiligheid in de wereld. Een deel van de politieke wereld wil een eigen sterke Europese defensie-industrie en de Europese wapenindustrie heeft er alle belang bij om de wapenhandel en de controle daarop veel soepeler te laten verlopen. We kunnen dan ook zonder schroom spreken over het uitbouwen van een nieuw militair-industrieel complex op Europees niveau.
Zulk een economisch beleid staat mijlenver af van de begingedachte van het ontstaan van de EU namelijk oorlogen vermijden door economische samenwerking. Een veiligheidsbeleid dat enkel realiseerbaar is door meer wapens te produceren, is reeds lang door de geschiedenis weerlegd. De wapenindustrie is immers niet begaan met de wereldvrede. Ze wil winst maken.
De Europese Unie mag geen ondersteuning geven aan de wapenindustrie, onder welke vorm dan ook. Europa moet zijn economisch beleid richten op een 'vredeseconomie' in plaats van op de uitbouw van een 'oorlogsindustrie'. Elke Europese richtlijn, elke overeenkomst moet aan die stelling worden getoetst. Steun aan onderzoeksprogramma's met een militaire affiniteit moet uitgesloten worden.

Wapenhandel
Vanuit de EU vertrekken nog altijd grote hoeveelheden wapens naar conflictgevoelige gebieden. Het EU-voorzitterschap van België is de ideale gelegenheid om die wapenhandel aan banden te leggen. In de strijd tegen de illegale wapenhandel is het noodzakelijk dat het Europese actieplan voor illegale wapentrafiek werkelijk wordt opgenomen in het Europese beleid. Wat betreft de legale wapenhandel kan België voorstellen de Europese Code bindend te maken voor alle lidstaten van de EU. Bovendien kan deze gedragscode in de onderhandelingen met de kandidaat-lidstaten worden betrokken. De Europese Code voor wapenexport moet ook verstrengd worden: het criterium van de mensenrechten weegt vaak nog te licht door. Een grotere transparantie en parlementaire controle zijn noodzakelijk. Als er werkelijk niets mis is met de Europese wapenexport dan heeft iedereen baat bij meer transparantie. Pas dan zal eindelijk geweten zijn aan welk land en afnemer welk type van wapens geleverd zijn.

Lichte wapens
Jaarlijks worden meer dan een half miljoen mensen gedood door toedoen van lichte wapens. Hierbij moeten nog eens zoveel gewonden worden geteld. Vooral de gemakkelijke toegang tot lichte wapens maakt van hen de belangrijkste instrumenten in conflicten. Bovendien maken zij het mogelijk dat kinderen in de strijd worden ingezet. De meer dan 300.000 kindsoldaten getuigen hiervan.
België heeft al een aantal keren laten verstaan de strijd tegen lichte wapens te willen aanbinden. Ons land pleit ook voor een Europees wapenembargo op Centraal-Afrika. Maar sinds de betwiste wapenleveringen aan Mexico, Nigeria en Turkije kunnen we twijfelen aan de Belgische bedoelingen. Het respecteren van de mensenrechten in het land van bestemming is ÈÈn van de vereisten in de Belgische wapenwet en in de Europese gedragscode wapenexport.

Anti-rakettenschild
De Amerikaanse regering heeft van de bouw van een anti-rakettenschild (NMD - National Missile Defence) een prioriteit gemaakt. De EU moet zich daar met alle mogelijke middelen tegen verzetten, anders dreigt een confrontatie met o.m. Rusland en een nieuwe nucleaire wapenwedloop. Als de VS zijn plannen uitvoert betekent dat in elk geval het einde van het ABM-verdrag (Anti Ballistic Missile Treaty) van 1972, destijds opgesteld om te zorgen dat het nucleaire evenwicht niet verstoord zou worden. Zo een rakettenschild is bovendien een peperdure aangelegenheid, terwijl het nog helemaal niet zeker is of het technologisch te verwezenlijken valt.

Verarmd uranium en Clusterbommen
In Irak en voormalig Joegoslavië dropte het Amerikaans leger massa's bommen met verarmd uranium en ander kernafval. In het zuiden van Irak lijden duizenden kinderen aan leukemie, kanker, misvormingen allerhande... En door het embargo dat tegen Irak van kracht blijft, krijgen zij niet de nodige verzorging. Onnodig lijden, onnodige sterven... Grondig wetenschappelijk onderzoek, medische hulpverlening, en een einde aan het embargo zijn nodig.
Westerse militairen met chronisch vermoeidheidssyndroom, leukemie, kanker. Irakese kinderen en Joegoslavische vluchtelingen die ziek zijn of sterven aan dezelfde aandoeningen. Grote gebieden in heel wat landen die voor miljarden jaren licht radioactief en chemisch besmet zijn. Dat zijn mogelijk de gevolgen van het gebruik van wapens met verarmd uranium door de Navo in de Balkan en in de Golf. Onherstelbare schade is aangericht aan mens en milieu. Er moet een verbod komen op de productie, de opslag en het gebruik van wapens met verarmd uranium, en de slachtoffers moeten geholpen worden.
Tijdens de bombardementen op Joegoslavië werden ook clusterbommen gebruikt. Volgens de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) waren de clusterbommen verantwoordelijk voor 150 (gerapporteerde) slachtoffers. HRW beschuldigde de NAVO o.m. daarom van grove schendingen van het internationaal humanitair recht. Niet alle projectielen van cluster- of fragmentatiebommen ontploffen onmiddellijk, zodat spelende kinderen ook nadien nog gedood kunnen worden.
Clusterbommen zijn gruwelijke wapens, die net als landmijnen veel burgerslachtoffers maken en moeten daarom dringend verboden worden.

Bron: vredesactie@ngonet.be

Europa: de vredesbeweging in actie

De uitwerking van het Europese veiligheidsbeleid zit op een verkeerd spoor. Daarom heeft de Belgische vredesbeweging de krachten gebundeld om tijdens het Belgische voorzitterschap een andere 'geweldloze' stem te laten horen. We willen dat de discussie over veiligheid ook buiten de officiële conferentiemuren plaats vindt.
Een platform van 18 organisaties actief rond vredesthema's stelde een gezamenlijke tekst op die hun visie omtrent een Europees veiligheidsbeleid toelicht.

De Belgische vredesbeweging werkt actief samen om een gans actieprogramma op touw te zetten dat iedereen moet duidelijk maken dat het hoog tijd wordt om zich te moeien met het Europese veiligheidsbeleid. Wij willen een niet-militair veiligheidsbeleid. Aan u om het mee te realiseren.

Tijdens het Belgische voorzitterschap zal de vredesbeweging op vier momenten stevig naar buiten treden, waarbij telkens een andere organisatie de eindverantwoordelijkheid draagt.

1 tot 7 oktober: Vlaamse vredesweek: Europa har(d)t voor vrede

De Europese Unie heeft een enorm potentieel op vlak van vredesopbouw en geweldpreventie. Dat potentieel moet op een juiste manier worden aangewend. Wij willen dat de Europese Unie in haar buitenlands- en veiligheidsbeleid een hart voor vrede steekt.

Kiest de Europese Unie ervoor om een nieuwe wereldmacht te worden? Wil zij haar macht gebruiken om problemen buiten haar grenzen te houden en van zich af te wentelen? Of wil de Europese Unie een echte wereldpartner zijn en problemen helpen oplossen door solidair in de wereld te staan?

De campagne Vlaamse Vredesweek kiest alvast voor dit laatste: een Europese Unie als betrouwbare partner op weg naar duurzame ontwikkeling en vrede. Met een gevarieerd aanbod van campagnemateriaal, educatief materiaal, achtergrondbrochures cursussen en activiteiten.

Meer info: Vlaamse Vredesweek - Italiëlei 98 a - 2000 Antwerpen -
tel.: 03/225.10.00 - fax: 03/225.07.99 vredesweek@paxchristi.be
http://eu.ngoforum.be

11 en 12 oktober: Informele vergadering van de ministers van Defensie

Zoals het hoort tijdens een Europees voorzitterschap organiseert elke minister z'n eigen Eurotop. Op 11 en 12 oktober komen de Europese ministers van Defensie samen in Brussel in het Legermuseum in het Jubelpark. Kort gezegd: België zal proberen om de structuren op te zetten en te laten functioneren die nodig zijn om een militaire interventiemacht te laten werken.

Voor ons weerom een stap in de verkeerde richting. Daarom zal de vredesbeweging actie voeren. Het CNAPD (Comité National pour la Paix et le Développement) heeft de taak op zich genomen om een symbolische actie uit te werken. Ook van vredesorganisaties uit andere Europese landen is er interesse om op 11 en 12 oktober naar Brussel af te zakken. U hoort er meer over.
http://eu.ngoforum.be

7 en 8 december: De Europese vre-desconferentie

Een week voor de formele top te Laken namelijk op 7 en 8 december organiseert de Belgische vredesbeweging een Europese vredesconferentie in Brussel. We willen een stand van zaken opmaken van het Europese veiligheids- en defensiebeleid. Het wordt een ontmoetingsplaats voor de Europese vredesbewegingen om de hoofden bij elkaar te steken om gezamenlijk te zorgen voor een 'ander', een geweldloos Europees veiligheidsbeleid.

Op het programma:
In plenaire zitting wordt er gestart met een overzicht van het het Gemeen-schappelijk Buitenlands en Veiligheids-beleid (GBVB) en meer in het bijzonder van het Gemeenschappelijk Europees Veiligheids- en Defensie-beleid (GEVDB). Gevolgd door een kritische evaluatie van zowel het militaire als het civiele luik van het Europese veiligheidsbeleid.

Daarna wordt er twee dagen verder gewerkt in verschillende werkwinkels. Vier themalijnen worden uitgewerkt.

Ter afsluiting is er een plenaire zitting voorzien met de conclusies uit de werkwinkels, voorstellen voor een ander veiligheidsbeleid, het aannemen van eventuele resoluties en een reactie vanuit het beleid

Hoe deelnemen?
De conferentie staat voor iedereen open. Wel op voorhand inschrijven. Bijdrage in de kosten: vermoedelijk 750 fr. per deelnemer.
http://eu.ngoforum.be

'De Europese vredesbus'

Vanaf september tot het einde van het Belgische voorzitterschap zal een Europese vredesbus het land doortrekken. 'Hoe denkt de vredesbeweging over het Europese veiligheidsbeleid?', 'Wat houdt dat veiligheidsbeleid in?', in de vredesbus vind je meer informatie. De bus zal opvallend aanwezig zijn tijdens de Vlaamse vredesweek, op 19 oktober in Gent en op de vredesconferentie op 7 en 8 december.

Maar de bus wil vooral naar jouw dorp of stad komen en een extra stimulans bieden om te mobiliseren voor een ander veiligheidsbeleid.

Wil je de Europese Vredesbus ook in jouw buurt? Neem contact op met de
Vlaamse Vredesweek - Italiëlei 98 a
2000 Antwerpen
tel.: 03/225.10.00 -fax: 03/225.07.99
vredesweek@paxchristi.be

Geweld/Geweldloos

Spreken over geweldloosheid impliceert dat je weet wat je bedoelt met geweld. Liever dan een theoretische beschrijving te geven, ondervroeg Pat Patfoort (1) verschillende mensen naar hun beleving van 'geweld aangedaan worden'. Uit de antwoorden, zoals: 'neergehaald worden, de grond ingeduwd worden, vernederd, onderdrukt, afgebroken worden, onder druk gezet worden, kapot gemaakt worden, ...' kwam duidelijk naar voor dat mensen geweld beleven als in de mindere positie geduwd te worden, door iemand (of een groep) die zich, bewust of onbewust in de meerdere positie stelt. Zo groeide het inzicht in het meerder-mindere model (M-m) als wortel van het geweld. Het bestaat erin dat de ene persoon of groep (A) zich tegenover een andere persoon of groep (B) als meerderwaardig (M) opstelt. Dit kan bewust of onbewust gebeuren, daarom is het zo belangrijk naar de beleving te luisteren van degene die zich in de mindere positie (m) geduwd voelt.

Zich in de meerdere positie stellen kan gebeuren door de eigen inzichten, behoeften, ervaringen, gevoelens, ... als belangrijker te beschouwen dan dezelfde elementen bij de andere. Het kan de vorm aannemen van belachelijk maken, neerhalen, negeren, onderdrukken, dwingen, domineren, vernederen, negatief discrimineren, als waardeloos bestempelen, voor gek verklaren...

Geweld in het meerdere mindere model:
Als iemand zich t.o.v. jou in de meerder positie stelt, kan je hier op verschillende manieren op reageren. Deze reacties komen voort uit het feit je je niet goed voelt in de mindere situatie, en hier dus uit wil. Dit laatste is op zich een gezonde reactie, voortkomend uit het instinct tot zelfbehoud en de drang naar ontplooiing. Het gaat echter mis als deze reactie volgens patronen in het meerdere-mindere model gebeurt. Dit kan op de volgende wijzen:

Geweldloze conflicthantering via het gelijkwaardigheidsmodel (G).
Als je je in de situatie van de mindere geduwd voelt, en hier uit wil zonder iemand anders in de mindere situatie te duwen, blijf je aandacht hebben voor de gelijkwaardigheid. Alle betrokkenen bij het conflict gaan op zoek naar de onderliggende funderingen (behoeften, noden, beleving, ervaring, inzicht... ) van hun standpunt en visie. Deze worden uitgedrukt en met respect beluisterd, op gelijkwaardige wijze. Je bent in een houding van zorg en aandacht, op gelijkwaardige wijze, voor jezelf en de andere. Op dat moment hou je je niet meer bezig met de oorspronkelijke verschillende of tegenstrijdige standpunten. De aandacht gaat volledig naar de funderingen van elke partij, in volledige gelijkwaardigheid. Door een creatief proces groeit hieruit de oplossing van het conflict vanzelf en deze oplossing is een win-win situatie. In deze werkwijze fixeert men zich niet op de oplossing, maar op het proces. Hoe meer men oefent met het model, hoe vlotter bevredigende oplossingen kunnen gevonden worden.

Het werken met het model van gelijkwaardigheid is gebaseerd op het uitdrukken van de eigen funderingen door elk van de betrokkenen. Het is een continu proces van jezelf leren kennen en zoeken naar wat echt belangrijk is voor je en het leren duidelijk uitdrukken. Daarnaast is het een proces van leren luisteren naar en inleven in de situatie en de funderingen van de andere. Het is een oefening in het leren loslaten van het gefixeerd zijn op de eigen oorspronkelijke standpunten en te groeien in vertrouwen in het creatieve proces. Op deze wijze worden waardevolle menselijke en relationele kwaliteiten gestimuleerd.

Tijd
Op het eerste zicht vraagt de geweldloze, gelijkwaardige werkwijze veel tijd. Het lijkt eenvoudiger het conflict gewoon onder de mat te vegen, of de zienswijze van één of meer van de betrokkenen door te drukken. Maar op lange termijn zullen de ongenoegens die een gevolg zijn van het niet oplossen van het conflict en het blijven steken in het meerdere-mindere model toch de kop opsteken, in dat stadium is er veel meer tijd nodig om het conflict op te lossen.. En dan spreken we nog niet van de schade die aangebracht werd door opkroppen van ongenoegens, door escalatiemechanismen en door afreageren van geweld. Verdoken ongenoegen dat niet rechtstreeks uitgedrukt wordt, maar onderhuids blijft voortwoekeren, kan ook een sfeer danig verpesten,
Als een conflict al fel geëscaleerd is, is de eerste stap herkennen dat men in een escalatie zit, ervoor zorgen dat deze niet verder gaat, door te zoeken hoe men vanuit de gelijkwaardigheid kan reageren, waardoor de escalatie stopt en er uiteindelijk geleidelijk een desescalatie kan beginnen.. En dit proces kan heel wat tijd vragen. Het luisteren naar en medevoelen met de emoties en de pijn van elk van de betrokkenen maakt er een belangrijk deel van uit. Soms is bemiddeling (zei kader) nodig als de emoties te hoog oplopen. Uiteindelijk kost het minder tijd als je een conflict tijdig onderkent en hanteert via het gelijkwaardigheidsmodel.

Conflicten als bron van ontplooiing
Conflicten, het feit dat 2 of meer personen of groepen niet spontaan hetzelfde willen of denken, zijn onvermijdelijk in het leven. Vaak worden conflicten voorgesteld als iets wat er beter niet zou zijn, waarbij de neiging opkomt om conflicten toe te dekken, te onderdrukken,...Toch zijn conflicten op zich niet het probleem, wel hoe men ermee omgaat. Als 2 of meer personen (of groepen) constateren dat ze op bepaalde terreinen verschillen (in mening, in wat ze willen bereiken,...), kom je in het meerdere-mindere model als één (persoon, groep) de eigen mening, wil, behoefte, ... als belangrijker gaat beschouwen dan deze van de andere, en je geeft op deze manier wortels aan verschillende vormen van geweld. Het kan ook anders, volgens de geweldloze wijze. Dit laatste betekent dat we de behoeften, inzichten, ervaringen, gevoelens, beleving,... van de andere (persoon, groep) en van onszelf (onze groep) als volledig gelijkwaardig benaderen. Door dit proces worden waardevolle menselijke en relationele kwaliteiten geoefend, waardoor ze kunnen openbloeien. De geweldloze wijze van omgaan met conflicten is een veel subtieler, meer overwogen, gevarieerder, rijker proces is dan het toepassen van geweld, wat eerder uit stereotiepe reactiepatronen bestaat. Je speelt ook veel fijner en adequater in op de totale gegeven situatie in en tussen mensen of groepen. Door het regelmatig oefenen in het proces van geweldloze conflicthantering ga je vaardiger worden met het model, waardoor je vertrouwen in het proces groeit en je geleidelijk ook moeilijker situaties aankunt. Zowel geweld als geweldloosheid groeien door het te gebruiken, we hebben wel de keuze!

Als de andere zich als meerdere blijft opstellen.
Het proces werkt het best als alle partijen zich op gelijkwaardige wijze opstellen. Als dit niet het geval is, en je je in de mindere situatie voelt t.o.v. iemand of een groep die zich in de meerdere positie blijft opstellen, betekent dit niet dat je niets kan doen. Door je te blijven gelijkwaardig opstellen, voorkom je dat je in de mindere positie blijft steken, je laat je niet zomaar doen, je bent weerbaar, maar je vermijdt ook dat je de andere in de mindere positie drukt. Je vermijdt hierdoor van bij te dragen aan de verschillende geweldsmechanismen. Je kan je proberen af te stemmen op die andere, je af te vragen wat de funderingen zouden kunnen zijn,...Elke situatie is anders, je kan nagaan hoe dingen gegroeid zijn en je kan bijdragen aan desescalatie. Ook hier is het proces het belangrijkste. Door je te sterk op de oplossing te fixeren, zou je b.v. ongeduldig kunnen worden en de andere in een bepaalde richting duwen (je stelt je op als M) of je zou ontmoedigd kunnen worden (je bent in de m-positie).
Doorzettingsvermogen en geduld zijn hier heel waardevolle kwaliteiten, naast vertrouwen in het proces, je weet niet op voorhand hoe de andere precies gaat reageren, maar dat brengt mee dat het ook een boeiend en creatief proces is.

Positieve bevestiging
Om uit de mindere positie te komen, zonder anderen in de mindere positie te duwen, is het belangrijk dat je een gezond gevoel van eigenwaarde opbouwt. Mekaar positief bevestigen draagt hiertoe bij.

Emoties
Emoties kunnen sterk zijn als je je in de mindere positie geduwd voelt. In het meerdere-mindere model gaat men al gemakkelijk vanuit de emoties, impulsief reageren, en vaak plaatst men iemand anders dan in de mindere situatie. Daarom is het belangrijk te leren omgaan met emoties: niet onderdrukken, maar je er ook niet door laten bepalen, je er niet door laten kapotmaken. Er zijn verschillende wegen om hiertoe te komen en er in te groeien: je kan over je gevoelens praten met iemand die in staat is naar je te luisteren, en begrip op te brengen (is niet altijd hetzelfde als goedkeuring), je kan mediteren, in de natuur gaan, je kan op creatieve en kunstzinnige manier je emoties uiten, je kan zo nodig eventjes afreageren door te sporten,..., of oefeningen doen ter ontspanning en bewustwording.
Op dezewijze blijf je niet in de mindere positie, ga je ook niet impulsief iemand anders in de mindere positie drukken, en ben je beter in staat om in de gelijkwaardigheid te blijven, tijdens het proces van conflicthantering.

Projecties, vooroordelen en vijandbeelden
In het meerdere-mindere model doen projecties, vooroordelen en vijandbeelden het goed om de andere in de mindere situatie te plaatsen, met dramatische gevolgen voor het samenleven, in uiterste gevallen komt het tot een oorlog. Negatieve eigenschappen die we in onszelf verdringen worden geprojecteerd op de andere. In het conflict tussen Serviërs en Albanezen viel het Pat Patfoort pijnlijk op hoe weinig ze elkaar kenden, er was geen enkele communicatie, wat een voedingsbodem is voor vooroordelen en vijandbeelden.
In het gelijkwaardigheidsmodel kunnen we deze processen voorkomen of minstens heel sterk beperken, doordat er een inspanning gedaan wordt om zowel zichzelf als de andere beter te leren kennen, we geven de andere de ruimte om zich uit te drukken, en we benaderen deze uitdrukkingen met respect.

Hoe geef en ontvang je kritiek?
Het is belangrijk dat kritiek kan uitgedrukt worden, wel met respect voor de betrokkenen en waar mogelijk op een opbouwende manier. Als je zelf kritiek krijgt, b.v. als deze niet zo respectvol uitgedrukt is, is er een kans dat je je in de mindere positie gedrukt voelt ('de andere viel me aan', 'hij/zij provoceerde me' en dat je impulsief gaat reageren door jezelf in de meerdere te plaatsen t.o.v. de andere. Het komt er op aan te blijven observeren wat in je omgaat, het niet verdringen, en je tegelijk ook open te stellen voor wat de andere brengt, misschien je afvragen wat er in de andere omgaat waarom hij/zij zo respectloos is t.o.v; jou, en ook de eventuele kern van terechte kritiek er uit halen en voor jezelf accepteren. Ook hier is een gezond gevoel van eigenwaarde belangrijk, als dit er niet is, ga je je veel gemakkelijker door de andere, ook als deze het zo niet bedoelt, in de mindere positie geduwd worden en dan impulsief via het M-m model reageren.

Op kleine en grote schaal, in con-flicthantering en besluitvorming
Het meerdere-mindere model als wortel van geweld werkt zowel tussen individuen als groepen, volkeren,...op kleine en grote schaal. De onderliggende mechanismen zijn dezelfde. En dit geldt ook voor het model van geweldloze conflicthantering. Zorg dragen voor de gelijkwaardigheid ligt ook aan de basis van geweldloosheid in de besluitvorming, uitgewerkt in systemen van basisdemocratische besluitvorming. Hierdoor wordt vermeden dat één of enkele perso(o)n(en), een groep, een meerderheid zijn/haar wil oplegt aan anderen. Door basisdemocratische besluitvorming wordt een beslissing genomen waar iedereen achter staat en dus ook het beste van zichzelf zal voor inzetten. In een volgende katern wordt dit uitvoeriger beschreven en uitgediept.

Lieve De Kinder

[1] Pat Patfoort is mede-oprichtster van De Vuurbloem, Centrum voor Geweldloosheid in de omgang en conflicthantering. G. Lemanlaan 126, 8310 Assebroek. Tel. 050/37 36 99.

Ze is auteur van o.a.:

De catalogus van Jeugd en Vrede en het boek 'Bouwen aan geweldloosheid' zijn ook ter inzage in de infohoek van Lekker Gec.

Inspiratiebronnen

Verder wordt de basisinspiratie van verbondenheid en respect vooral in indiaanse en oosterse tradities ook uitgebreid tot de niet menselijke andere, het milieu, de dieren, de planten. Je kan in verband hiermee ook de artikels lezen: "Milieuprobleem een spiritueel probleem" en "Spiritualiteit van verbondenheid en verzet" , over ecologische ethiek, van Luc Vankrunkelsven, op te vragen bij de redactie of op het e-mailadres: lucvankrunkelsven@pi.be Walk carefully on Mother Earth, and she will heal you and you will heal her (Thich Nath Han)

"Our scientific power has outrun our spiritual power. We have guided missiles and misguided men". (Martin Luther King, Jr.)

Sociale verdediging

Een systeem van sociale verdediging gaat uit van de geëngageerde en ingeoefende betrokkenheid van de bevolking en een georganiseerd instrumentarium van hulpmiddelen en voorwaarden. Sociale verdediging moet met andere woorden worden voorbereid en getraind, met een zo breed mogelijke participatie van zo veel mogelijk burgers. Sociale verdediging impliceert een democratische samenleving, met geïnformeerde, mondige en assertieve burgers. De kracht van sociale verdediging zit hem niet in het militair vernietigingspotentieel waarmee een potentiële agressor ter vergelding bedreigd wordt, maar in het vermogen van de ganse bevolking om zich geweldloos, maar kordaat (b.v. door massale niet-samenwerking, burgerlijke ongehoorzaamheid, sabotage,...) te verzetten tegen maatregelen die haar fundamentele vrijheden aantasten. Hierdoor weet een potentiële agressor dat hij op termijn geen winst kan slaan uit een eventuele aanval of bezetting.
Geweldloosheid houdt in dat men het actief verzet (inbegrepen burgerlijke ongehoorzaamheid) combineert met dialoog en niet-samenwerking met wat men wil bestrijden (b.v. een repressief regime,). Men komt op voor de politieke, economische en sociale verworvenheden met middelen die deze niet in gevaar brengen en die de democratie nog verfijnen en onze verworvenheden vrijwaren. Het sociale weefsel wordt verstevigd, mensen aan de basis worden versterkt, mensen van beide kanten worden bij het zoeken naar een oplossing en positieve alternatieven betrokken. De eigen persoonlijke verantwoordelijkheid voor standpunten, daden en acties staat centraal.

Geweldloze kracht heeft niets te maken met domineren: het is de kracht om te zijn en te handelen. Geweldloosheid wordt gevoed door innerlijke kracht, die kan beschreven worden als het mysterieuze dat onze diepste capaciteiten en potentiëlen wakker roept. Het berust op onze wil om te ageren en het vloeit voort uit een bewustzijn dat verbonden is met de innerlijke waarde van alle dingen en mensen. Innerlijke kracht is dus nooit gericht tegen de ontplooiing van een ander, ook al is dit mijn tegenstrever.

In de confrontatie met de tegenstrever wordt ernaar gestreefd om geweld te vermijden, niet door de wil van de tegenstrever te ondergaan of door op de vlucht te slaan, maar door de oorzaak van het conflict snel te identificeren en weg te werken. Men richt zich bij een conflict niet op de persoon, maar op de inhoud van het conflict. De menselijke waardigheid van de tegenstrever wordt steeds gerespecteerd.

Wie overgaat tot het gebruik van geweld, doet dit vaak als gevolg van zekere gevoelens, zoals angst, bepaalde frustraties, innerlijke onmacht of uit wraak; of omdat hij nooit iets anders gezien heeft of gewoon niet weet hoe hij zonder geweld voor zichzelf kan opkomen. Het vraagt niet veel moed of kracht om je te laten gaan in een spiraal van agressie. Integendeel, dit is vaak eerder een teken van zwakte. Het vergt wél moed, zelfcontrole en zelfzekerheid om in een situatie waarin je angstig bent omdat je je bedreigd voelt of kwaad bent omwille van bepaalde frustraties, niet over te gaan tot het gebruik van geweld. Door niet gewelddadig te reageren, geef je de ander een onverwacht signaal, waardoor je die ander een spiegel voorhoudt en hem met zijn geweld-uitdagend gedrag confronteert. Van je houding gaat een appel uit. Je nodigt als het ware de ander uit over zijn gedrag en houding na te denken. Je geeft de ander een kans om van houding te veranderen.

Militaire 'overwinningen' zaaien de kiem voor het volgende gewelddadige conflict. De 'verliezer' ondergaat psychologische, economische, culturele en sociale vernederingen en sancties. De pijnlijke gevolgen ervan blijven lang nazinderen en worden soms aan de volgende generatie overgedragen

In een niet-militaire beslechting van een conflict daarentegen, streeft men ernaar dat er geen overwinnaars én geen verliezers zijn, maar enkel winnaars. Samenwerking, heropbouw van wederzijds begrip zijn centraal als uitgangspunt en moeten ervoor garant staan dat beide partijen de voordelen van de win-winsituatie verkiezen boven het behalen van winst ten nadele van de ander.

In tegenstelling tot een militair defensiesysteem, dat op macht en dreiging gebaseerd is en waarbij de eigen veiligheid de onveiligheid van de andere impliceert, gaat een systeem van sociale verdediging uit van gelijkwaardigheid en samenwerking. Hierbij worden meningsverschillen of frustraties bij een tegenstrever vroegtijdig waargenomen en wordt onmiddellijk getracht om vanuit een positie van gelijkwaardigheid tot ieders bevrediging de geschillen te regelen. De kans dat het hierbij toch tot een gewelddadige agressie van één van de partijen komt is logischerwijze kleiner dan wanneer beide partijen mekaar afdreigen en hierdoor juist de frustraties aanwakkeren.

Hoe je als persoon, groep, natie reageert in conflictsituaties hangt in hoge mate af van hoe je je voorbereid hebt. Wie veel investeert in de uitbouw van een militair apparaat, zal bij een conflict sneller geneigd zijn dit ook daadwerkelijk in te zetten, in plaats van naar diplomatieke oplossingen te streven. Wie een groot wapenarsenaal aanlegt toont zijn bereidheid om dit te gebruiken. Dit komt bedreigend over voor de anderen en leidt tot een uitzichtloze wapenwedloop en een situatie van 'overkill', waarbij er zoveel destructief wapenpotentieel wordt opgestapeld dat men alle leven op Aarde meerdere keren kan vernietigen. Deze wapenwedloop leidt naar zelfvernietiging, wat tegengesteld is aan ons overlevingsinstinct.

Daarom is het zo belangrijk te investeren in het uitbouwen van geweldloze methoden van conflicthantering, op verschillende niveaus. Het geld en de inzet van mensen die nu naar bewapening en militaire conflictbeheersing gaan, zou dus veel zinvoller ingezet worden in het uitbouwen van intensieve vorming, op verschillende niveaus, wat betreft geweldloosheid in de besluitvorming en conflicthantering.

Voorbeelden van realisaties

Gandhi voerde een heroïsche strijd om met succes één van de grootste landen ter wereld van het koloniale juk van een toenmalige supermacht te bevrijden. Hierbij trachtte hij strikt geweldloos te werk te gaan. Gandhi organiseerde geen gewapende opstand, leidde geen kindsoldaten op, strooide geen landmijnen, bestookte de doelwitten van de bezetter niet met granaten. Hij organiseerde wel boycots. Zo zette hij de Indiërs aan zelf hun garen te spinnen en hun kleding te maken, in plaats van de dure Britse stoffen te kopen. Hij riep ook op tot burgerlijke ongehoorzaamheid tegenover de bezetter: Indische soldaten deserteerden massaal uit het bezettingsleger, ambtenaren die voor de bezetter werkten verlieten hun post, dorpen weigerden nog langer belastingen te betalen, enz. Uiteindelijk kon de Britse bezetter niet anders dan de aftocht blazen en werd Indië een onafhankelijke staat. Ongeacht de weg die Indië nadien is opgegaan, vormt dit voorbeeld een bewijs van de kracht van geweldloosheid als middel van verzet en om verandering tot stand te brengen.

Ook dominee King, geïnspireerd door Gandhi, realiseerde op strikt geweldloze wijze een belangrijke maatschappelijke revolutie met zijn succesvolle strijd voor gelijke burgerrechten in de Verenigde Staten. Ook hij maakte efficiënt gebruik van een aantal geweldloze verzetsmiddelen, zoals vreedzame massamanifestaties, marsen, boycot-acties en oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Samen met vele medestanders belandde hij geregeld in de gevangenis, maar zette hij telkens hij vrijkwam de strijd met dezelfde middelen verder. Hij zette de zwarten overal in het land aan tot actie en nog eens actie, maar tegelijk riep hij hen uitdrukkelijk op geen geweld te gebruiken, niet terug te slaan of terug te schieten wanneer de blanke nationale wachten met hun honden en elektrische stokken kwamen of wanneer rechts-extremistische blanken zwarte gemeenschapscentra of huizen afbrandden. Uiteindelijk kon de overheid de rechtmatigheid van de geweldloze burgerbeweging niet langer negeren en werden de onrechtvaardige segregatiewetten afgeschaft.
De hierboven geschetste illustraties gelden zeker niet als absolute typevoorbeelden van een voorbereid en ingeoefend systeem van sociale verdediging, maar tonen wel aan dat geweldloze actie- en verzetsmiddelen effectief zijn, ook als ze tegen een veel sterkere opposant gericht zijn. Een vooraf bewust ingeoefend en praktisch georganiseerd, voorbereid en ingeoefend systeem van sociale verdediging kan enkel maar nog efficiënter zijn.

Verdere voorbeelden:

Larzac in Frankrijk
In 1973 besloot minister Debré om het militaire oefenterrein van 3000 ha uit te breiden tot 17 ha voor manoeuvers met pantserraketten. 103 boeren kwamen in het harnas en zwoeren geen centimetere van hun land prijs te geven. De boeren kregen steun uit alle delen van Frankrijk. Gandhi-leerling en schrijver Lanza del Vasto hield drie weken een hongerstaking op het plateau. Een militaire parade aan de Eifeltoren in Parijs werd door een kudde schapen in het honderd gestuurd en een zwerm bijen zorgde voor totale paniek op een bal van officieren. Toen het militaire project verklaard werd als zijnde van 'openbaar nut', trokken 100 000 mensen uit protest naar Larzac. Einde 1978 betoogden in Parijs 30 000 mensen met 17 boeren die 710 kimometer te voet naar de hoofdstad hadden afgelegd. Op de Eifeltoren wapperde de vlag van Larzac. Er kwam een adempauze, nadat de Raad van State de onteigende percelen wegens een procedurefout nietig had verklaard. De boeren hoopten dat de nieuwe procedure weer tien jaren zou duren. De voorbije tien jaar hadden ze reeds gebruikt om de landbouw van Larza om te toveren tot een schoolvoorbeeld vna vooruitgang in verarmde gebieden, met o.a. een begin van coöperatief grondbezit. Uiteindelijk werd de strijd beslecht. Het oefenveld van Larzac, dat in Frankrijk een symbool is geworden voor de strijd voor het milieubehoud en tegen leger en bureaucratie, wordt niet vergroot. Zo luidt één van de eerste beslissingen van Mitterrand kort na zijn installatie als president.

Zo'n 3 jaar geleden behaalde de geweldloze beweging van inheemse gemeenschappen, vrede-, milieu- en mensenrechtenactivisten een overwinning in Ward Valley, in Californië, waardoor de plannen afgeblazen werden om radioactief afval te bergen op deze plaats, een kwetsbaar natuurgebied en heilige grond voor de inheemse bewoners. Gedurende maanden werd het terrein bezet gehouden, er werden permanent ceremonies gehouden, allerlei weersomstandigheden werden getrotseerd, er werden oude verhalen voorgelezen en er groeide een sterke band tussen de deelnemers.

De geslaagde mislukking van Seattle, einde 1999:
Een prestigieuze en belangrijke economische wereldtop werd geweldloos geconfronteerd met de eisen van de gewone mens. Dat was niet zomaar vanzelf gekomen: er waren maandenlange voorbereidingen en trainingen aan voorafgegaan. De grote massa contesteerde geweldloos. Slechts enkelen gooiden ramen in. Het grote geweld kwam van de politie. Na Göteborg en Genua worden alle toppen in de media over dezelfde kam geschoren en spreekt men van de gewelddadige toppen in Seattle, Göteborg en Genua.

Bron: Forum Voor Vredesaktie

Geweldloosheid naar Moeder Aarde toe

Het respectloos uitbuiten, verkrachten, vervuilen van Moeder Aarde kunnen we ook zien als voortkomend uit een houding waarbij de mens zich in de meerdere positie stelt t.o.v. Moeder Aarde, en haar gewoon ziet als een object om de eigen behoeften en doelstellingen te vervullen.

Een houding van gelijkwaardigheid zou hier om te beginnen meer openheid en respect inhouden, waardoor we ook meer gevoelig zouden worden voor de unieke waarde en schoonheid en rijkdom van Moeder Aarde, vol verwondering om alle unieke samenhangen. In het beste geval kunnen we beleven dat we deel uitmaken van het netwerk van het leven waarin alles met alles verbonden is. Dit besef en de beleving hiervan vormen de basis van de levenshouding van inheemse volkeren, we kunnen dus op dit gebied van hen leren en ons door hen laten inspireren. We vinden er ook de uitspraak dat, als je iets neemt van de aarde je ook iets moet teruggeven, dit kan zorg zijn, een gebed, een ritueel,... Allemaal manieren om in de beleving te blijven van verbondenheid en respect en te beleven dat we in een netwerk van oneindig veel relaties leven, waar we ons fijn kunnen op afstemmen, om harmonie na te streven, door er met zorg en aandacht bij betrokken te zijn. Op deze wijze ga je niet zomaar respectloos de natuur kapot maken. Zowel in de visie van inheemse volkeren als in de diepte-ecologie ziet men de ecologische crisis niet op de eerste plaats als een technisch probleem dat met technische middelen kan/zal opgelost worden, maar als een gevolg van een innerlijke houding in de mens, de houding van domineren van de mens over de natuur, zoals vooral in de westerse cultuur gebeurde en nog gebeurt. Verandering is dan ook alleen maar mogelijk als er iets in deze innerlijke houding verandert, als de vanzelfsprekendheid groeit dat we deel zijn van het web van het leven, waar alles zijn/haar plaats heeft en belangrijk is, en permanent in interactie is. Kwaliteit van leven heeft dus ook alles te maken met kwaliteit, zorg en aandacht in al deze relaties. Iets dat tot andere keuzen leidt dan zoveel mogelijk produceren, consumeren en steeds nieuwe behoeften creëren, zonder zich de vraag te stellen ten koste van wie of wat de vervulling ervan gebeurt. Ook in de oosterse tradities (b.v. taoisme, bouddhisme) is het uitgangspunt de beleving an de realiteit als een dynamisch netwerk van relaties. Thich Nath Han, een Vietnamese bouddistische Zenleraar die een centrum heeft in Frankrijk, spreekt van "interzijn". [1]

Over diepte-ecologie:

[1] In het julinummer van De Koevoet lees je een interessant artikel onder de titel:
Tibet of niet Tibet. Een Boeddistishce kritiek op de moderne samenleving.
De Koevoet, Blijde Inkomststraat 109, 3000 Leuven, Tel. 016/23 26 49; de.koevoet@dialoog.be

Teksten van hedendaagse indiaanse auteurs

- "Mijn vader zei me: "kijk rondom je, in de vier richtingen, zover je kan. Alles rondom jou zijn je ouders, je vrienden. De aarde waarop je staat is heilig. Kijk haar aan. Laat ze in jou binnenkomen"... De aarde is onverdeelbaar. We zijn haar behoeders, om haar intact door te geven aan de komende generaties. Zij behoort ons niet toe, wij behoren aan haar toe."
(Archi Lame Deer)

- "Mijn moeder leerde mij dat er geen enkele levensvorm belangrijker is dan de andere. Zowel dieren, planten als mensen zijn nodig voor het evenwicht van de wereld."
(Susan Power)

- Zij vertelt verder hoe elk dier en elke plant boodschappers en welwillende geesten zijn, en dat men met hetzelfde respect het stof, de rotsen, het water benadert. Hoe verschillend ervaarde ze dit van de gefragmenteerde, gespleten, westerse visie die ze achteraf op school leerde. "Als ik alleen wandel, voel ik me nooit eenzaam. Ik beschouw mezelf als een integraal deel van de woestijn. Zoals met mijn moeder. Hoe zou ik me eenzaam kunnen voelen als ik wandel met mijn meest oorspronkelijke moeder? Ik heb ontelbare gezellen, ik voel genegenheid voor de rotsen, de stenen, het zand, het stof. Het leven neemt verschillende vormen aan, maar we delen in dezelfde energie. We zijn voortgekomen uit dezelfde bron-moeder die de planeten verwekt heeft"
(Leslie Silko)

- Zelfs voor de schrijver die ik ben, zijn er woorden tekort om te beschrijven wat ik voel in het contact met de natuur. We zijn onverbrekelijk met haar verbonden. Het is een fundamentele band. De mensheid moet deze niet verbreken. Indien een indiaanse natie gedurende duizenden jaren op dezelfde plaats gewoond heeft, heeft ze geleerd er in harmonie te leven. Ik ben er zeker van dat dit evenwicht niet mogelijk is in de moderne wereld. In de westerse wereld meent men dat men hele soorten dieren of planten kan doen verdwijnen, zonder er de gevolgen van te moeten dragen. Indien je jezelf beleeft als verbonden met waterlopen, met bergen en woestijnen, dan is het de plicht van de gemeenschap om het evenwicht te respecteren en het natuurlijk milieu niet te verwoesten."
(Lowis Owens)

Bron: Terre Sauvage

Aktie Vredesbelasting (VRAK)

Doelstellingen van VRAK:
- De Aktie Vredesbelasting ijvert sinds 1983 voor de erkenning van het gewetensbezwaar tegen de militaire bestemming van belastinggeld.
- Tevens vaagt VRAK de oprichting van een Vredesfonds zodat gewetensbezwaarde burgers dat deel van hun belastinggeld dat nu naar militaire verdediging gaat, kunnen richten naar vredesopbouw.

Gewetensbezwaar:
In 1964 erkende de Belgische Staat het gewetensbezwaar tegen het doden en kwetsen van medemensen.
Ook al werd het statuut van gewetensbezwaarde tegen militaire dienstplicht erkend en heeft België reeds enkele jaren een beroepsleger; toch blijft het geweten van vele burgers bezwaard. Hoe kan het ook anders?
Met het belastinggeld dat ieder van ons ophoest, betaalt men anderen te doen wat wij in geweten niet kunnen. Het maakt weinig verschil, wat het geweten betreft, of men zelf de trekker overhaalt of men een ander betaalt om het in zijn plaats te doen.
De oorlogsmachine blijft draaien omdat wij, de burgers, dit via onze belastingen mogelijk maken.

Geen geld voor geweld:
Vorig jaar ging in België 140 000 000 000 fr. naar militaire defensie (bedrag door de Navo erkend als militaire uitgaven voor het jaar 2000)!
De Belgische Staat verplicht haar burgers tegen hun geweten in te handelen.
Ze verplicht hen misdrijven tegen de vrede mogelijk te maken door financieel bij te dragen voor geweld. Het Verdrag van Nürnberg stelt dat dit niet kan.

Het geweten:
De vrijheid van geweten wordt in internationale verdragen (o.a. het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens) erkend. België heeft dit verdrag ondertekend en geratificeerd.
Dit mag geen dode letter blijven. De wereld heeft nood aan sociale en economische rechtvaardigheid.

Geweldloos alternatief:
Geweldloze weerbaarheid en geweldloze conflictoplossing zijn ontzettend krachtige alternatieven voor het oude en tot op de draad versleten vijands-en geweldsdenken.
De voorbije eeuwen hebben voldoende bewezen dat met geweld niets fundamenteels wordt opgelost.

Vredesfonds:
Dit fonds financiert in binnen- en buitenland o.a.
- de uitbouw van een alternatief geweldloos verdedigingssysteem;
- de vorming en training van de bevolking in geweldloze weerbaarheid en conflicthantering;
- de bevordering van de ontwapening;
- de oprichting van bemiddelingsequipes voor niet-militaire conflictoplossing.

Wetsvoorstel:
Sinds 1985 dient VRAK elke legislatuur een wetsvoorstel in ter erkenning van het gewetensbezwaar tegen militaire besteding van belastinggeld. Binnenkort doen we dit opnieuw. Enkele maanden geleden werd het door de juridische en technische dienst van de Kamer van Volksvertegenwoordigers ten gronde onderzocht en goed bevonden.
We vonden reeds indieners voor het wetsvoorstel uit verschillende politieke partijen. De volgende stap is het vinden van een meerderheid binnen de Commissie van Financiën van de Kamer wil ons wetsvoorstel een kans maken voor bespreking in het parlement. De volledige tekst van het wetsvoorstel, de namen en adressen van de commissieleden en parlementairen kan u op onze website vinden of aanvragen op ons secretariaat.
Het is belangrijk dat zo veel mogelijk mensen dit doen. U kunt het dan hebben over uw gewetensbezwaar tegen medeplichtigheid aan doden via belastinggeld, over de nood aan geweldloze conflictoplossing door burgers op alle niveaus, over de vele andere noden in België en de wereld enz.
Een voorbeeldbrief die u kunt wijzigen naar eigen inzicht, vindt u ook op de webstek van VRAK of kunt u aanvragen. Graag en indien mogelijk ontvangen we een kopie van uw brief. Als u liever persoonlijk of met iemand van VRAK naar een parlementslid gaat, neem dan a.u.b. contact met ons op.
Dank voor uw medewerking.

Info:
Wenst u meer informatie, wilt u samen met ons de handen uit de mouwen steken of VRAK financieel ondersteunen dan kan u terecht op volgend adres:
VRAK, Patriottenstraat 27,
2600 Berchem,
tel.: 03/281.68.39.,
fax: 03/281.68.79.,
e-mail: vrak@advalvas.be
website: http://surf.to/vrak
Alvast bedankt voor uw interesse.

Jan Hellebaut,VRAK