Vandaag herdenken we de 62ste verjaardag van het atoombombardement op Hiroshima, waar in 1945 meer dan 100.000 mensen stierven in een brandende hel op aarde. Elk jaar opnieuw staat de mensheid even stil bij de verschrikkingen van het gebruik van atoomwapens, en ook dit jaar zal het niet anders zijn. Akiba Tadatoshi, de burgemeester van Hiroshima, zal de wereldleiders opnieuw oproepen om dringend werk te maken van een wereldwijd verbod op kernwapens. Vandaag zijn er naar schatting nog steeds 27.000 kernkoppen, genoeg om elk levend wezen op aarde enkele tientallen keren te verpulveren.

In Europa zien we weinig vooruitgang, integendeel. Londen kondigde aan zijn nucleair wapensysteem Trident te moderniseren. Parijs test de nieuwe M-51 nucleaire lanceerraketten. En de bouw van onderdelen van het Amerikaanse raketafweersysteem in Polen en Tsjechië leidt niet alleen tot toenemende spanningen met Rusland, maar gaat ook lijnrecht in tegen de evolutie naar een wereldwijd verbod op kernwapens, zoals vastgelegd in artikel VI van het nucleair non-proliferatieverdrag. De ontwikkeling van een raketafweersysteem is symptoombestrijding (bescherming tegen een mogelijke nucleaire aanval) die voorbijgaat aan de eigenlijke oorzaak: het bestaan van kernwapens.

Een duurzame oplossing is enkel mogelijk wanneer de grond van het probleem aangepakt wordt. De geschiedenis leert echter dat de ontwikkeling van militaire programma's heel moeilijk stopgezet kan worden eens overheden en militaire industrie aan boord zijn. Zo gaf de NAVO op 14 juni groen licht om te onderzoeken hoe het Amerikaans raketschild geïntegreerd kan worden in de Europese defensie. Het gebrek aan vragen en kritiek tijdens deze vergadering van NAVO-defensieministers is onrustwekkend, temeer omdat het Amerikaanse raketafweersysteem in Oost-Europa nog steeds geen voldongen feit is, ondanks wat men ons wil laten geloven.

Noch Noord-Korea, noch Iran zijn op dit moment in staat een intercontinentale kernaanval op de VS uit te voeren. Als er al een aanval uitgevoerd zou worden, zal die waarschijnlijk geen gebruikmaken van raketten maar van vliegtuigen, schepen of trucks. Tegen deze aanvallen biedt geen enkel raketschild bescherming.

In de tweede plaats staat het systeem nog niet op punt en is het verre van duidelijk of het ooit op punt zal staan, en dus in staat zal zijn om kernraketten in volle vlucht neer te halen. De testfase van het systeem toont een omgekeerde curve waarbij, onder politieke druk om positieve resultaten voor te leggen, nieuwe tests steeds minder complex en dus minder realistisch worden. Zelfs onder zulke sterk vereenvoudigde omstandigheden dateert de vorige geslaagde test inmiddels van september 2006.

Ondanks de miljarden geïnvesteerde dollars wordt dus amper vooruitgang geboekt, in die mate dat het Amerikaanse Congres onlangs besliste om het budget ter voorbereiding van de installaties in Polen en Tsjechië te reduceren met 85 miljoen dollar. Bovendien werd het afhankelijk gemaakt van de uitdrukkelijke verklaring van de NAVO dat zij het Amerikaanse systeem nodig acht én van de succesvolle afronding van de onderhandelingen met de Poolse en Tsjechische overheden.

Ook in de publieke opinie, inclusief die in Tsjechië en Polen, nemen de tegenkantingen tegen de invoering van het raketafweersysteem toe. In Tsjechië zijn het burgemeesters die de voorbije maanden het verzet leiden via de organisatie van referenda rond het voorgestelde raketschild in hun achtertuin, waarbij telkens een overduidelijke meerderheid van de bevolking zich uitsprak tegen het project.

Tegelijkertijd worden de negatieve gevolgen verbonden aan de inplanting van het Amerikaanse systeem in Oost-Europa steeds duidelijker. Zo lokt de loutere ontwikkeling van het raketafweersysteem, onvolmaakt als het is, al reacties uit. Het strategische evenwicht, gebaseerd op de doctrine van de Mutual Assured Destruction en hoeksteen van wapenbeheersing en non-proliferatie, wordt immers aangetast. Zelfs al is het raketschild niet bedoeld tegen Rusland of China, dan nog houdt het loutere bestaan ervan in dat de VS veel minder bang moeten zijn van een tegenaanval als reactie op een eventuele first strike door de VS.

Geheel in de lijn van de verwachtingen testte Rusland eind mei dus een nieuwe intercontinentale raket uit die volgens de Russische onderminister van Defensie "elke bestaande of toekomstige raketafweer kan doordringen". Tegelijkertijd test Rusland een nieuwe korteafstandsraket uit. Ook van China kan worden verwacht dat het nucleaire arsenaal zal uitbreiden om een eventueel Amerikaans raketschild te omzeilen.

Een nieuwe wapenwedloop komt op die manier wel heel dichtbij, een risico dat versterkt wordt doordat de internationale wapenbeheersings- en ontwapeningsovereenkomsten almaar verder uitgehold worden. Om de ontwikkeling van het systeem mogelijk te maken trokken de VS zich in 2002 terug uit het Anti-Ballistic Missile Treaty. Eind april 2007 dreigde Rusland ermee de uitvoering van het CFE-verdrag op te schorten. In 2009 loopt het START-verdrag af en de gespannen Amerikaans-Russische relaties zullen een nieuw akkoord ongetwijfeld bemoeilijken.

Een puur militaire invulling van het veiligheidsvraagstuk, zoals het raketafweersysteem, staat lijnrecht tegenover de traditionele Europese veiligheidsbenadering waarin diplomatieke onderhandelingen, multilaterale akkoorden en positieve vertrouwenswekkende maatregelen een centrale rol spelen. Dat er geen sterker signaal vanuit de EU komt, is verbazend. De NAVO mag dan wel actiever zijn, de organisatie gaat voorbij aan de essentie en weigert het raketafweersysteem zelf in vraag te stellen. Ze opteert voor een kortzichtige politiek van damage control en richt zich op participatie in het Amerikaanse systeem en politieke controle.

Het raketschild blijkt dus een systeem van bedenkelijke capaciteit te zijn, dat bovendien de internationale spanningen doet toenemen, multilaterale fora verzwakt en internationale ontwapeningsakkoorden uitholt. Het is dan ook onbegrijpelijk dat de noodzaak van een raketafweersysteem en de inplanting ervan in Oost-Europa slechts in beperkte mate in vraag wordt gesteld door de verschillende Europese beleidsmakers.

Europese staten moeten dringend hun stem laten horen in dit debat. We roepen onze regering op om haar volle gewicht in de schaal te leggen en geen inspanningen te sparen om binnen de NAVO en de EU te pleiten voor het stopzetten van de plannen voor het raketschild. De enige manier om het probleem ten gronde aan te pakken is via een internationaal kader, waarin geen ruimte meer is voor massavernietigingswapens.

Er bestaat al een internationaal verbod op biologische en chemische wapens, we roepen ons land op om politieke moed en leiderschap te ontwikkelen voor een gelijkaardig verbod op kernwapens. Dit is trouwens geen vrijblijvend gegeven. Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag bevestigde op 8 juli 1996 dat dit een juridische verplichting is, welke voortvloeit uit artikel VI van het non-proliferatieverdrag.

Pol D'Huyvetter, Pr Henri Firket, Jean-Pierre Brouhon, Roland Antoine, Josef Hála (bourgmestre de Jince, République tchèque), Jan Neoral (bourgmestre de Trokavec, République tchèque), Thierry Delannoy (MIR-IRG), Katheline Toumpsin (Pax Christi Wallonie-Bruxelles), David Heller (Friends of the Earth), Michel Vanhoorne (LEF), Tim Bogaert (Pax Christi Vlaanderen), Pol De Vos (Stop USA), Hans Lammerant (Vredesactie), Ludo De Brabander (Vrede vzw), Dr Jef De Loof (Artsen voor Vrede), Guy Magnus (Artsen voor Milieu en Maatschappij)

Friends of the Earth Vlaanderen & Brussel (voorheen Voor Moeder Aarde) is lid van Friends of the Earth International