Elk jaar sterven alleen al in België 20.000 mensen aan de gevolgen van tabak. Wereldwijd bedraagt dit cijfer 5 miljoen.
Sinds juni 2003 tekenden 95 landen een verdrag om het roken overal ter wereld te bestrijden. Maar ondertussen tikte de teller al 3 miljoen doden verder.

Al jaren klinkt er op internationaal niveau de vraag om aan tabakspreventie te doen. Reeds in 1996 kwam er vanuit de World Health Assembly (WHA-het bestuursorgaan van de Wereld Gezondsheid Organisatie) de vraag een werkgroep op te richten om te werken aan een FCTC (Framework Convention on Tabacco Control). Deze werkgroep had tot doel een kader op te stellen voor een internationaal verdrag ter bestrijding van tabak. In oktober 1999 en maart 2000 kwamen twee werkgroepen bijeen, en in mei 2000 werd de tekst voorgesteld aan de leden van de WGO. De volgende drie jaren werd gesleuteld aan de tekst, en de uiteindelijke versie werd in mei 2003 door de WHA aanvaard. Op 16 juni 2003 tekenden de eerste regeringen het verdrag, o.a. het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië, Spanje, Brazilië, Iran en enkele anderen. De volgende maanden volgden steeds meer landen, maar opnieuw bleek de grote afwezige de VS. De Amerikaanse tabaksindustrie lijkt voorlopig te sterk. Uit interne documenten blijkt tabaksgigant Philip Morris (Marlboro, L&M) een strategie te hanteren om het FCTC zoveel mogelijk te vertragen. De boycottcampagne van Voor Moeder Aarde richt zich ook tegen dit miljardenbedrijf, één van de topdonors van de regering Bush.
Noot : België tekende pas 22 januari van dit jaar. Ook Rusland weigert te tekenen

In totaal hebben nu al 95 landen het verdrag getekend, maar er is geen reden tot gejuich. Want tekenen is één ding, slechts negen landen hebben het verdrag ook geratificeerd : Noorwegen nog dezelfde dag van ondertekening, daarna ook India, Nieuw-Zeeland en enkele kleinere landen. Deze landen verdienen een eervolle vermelding, want zij namen al de stap om het verdrag kracht van wet te geven, en willen zo vele miljoenen mensenlevens redden. Met India erbij heeft reeds 1/6 van de wereldbevolking het verdrag als wet.
Met een beschuldigende vinger wijzen we naar de VS. Net als bij het Kyotoprotocol of het Atoomteststop Verdrag laten zij ook nu weer een kans liggen een voorbeeldfunctie te vervullen, om het milieu en de bevolking te laten primeren boven de dollars.
De achteruitgang van de tabaksindustrie zou zelfs economisch geen zware gevolgen hebben. In een publicatie van de Wereldbank lezen we dat de tabaksindustrie op wereldschaal niet zo groot is al wel gedacht wordt. Het verlies van jobs kan opgevangen worden door het geld dat vrijkomt, en de landen kunnen geleidelijk aan overschakelen op andere producten.

Wat staat er nu precies in de tekst van het verdrag ?
Een eerste punt dat het verdrag voorziet is het informeren van de bevolking. Deze moet voldoende op de hoogte gebracht worden van de gevaren van tabak. Dit kadert in een preventiebeleid, want hier geldt des te meer het devies ‘voorkomen is beter dan genezen’. Roken werkt verslavend, en voor velen is het stoppen een lange en lastige weg.
Anderszijds moet er wereldwijd een verbod komen op tabaksreclame. In België geldt dit gelukkig al, in de EU wordt dit verbod in de zomer van 2005 vervroegd van kracht. Maar de Formule-1 en de tabaksindustrie voerden de druk op : de grote prijs in Francorchamps werd geschrapt, waarna de Waalse regering de wet aanpaste. Ook Canada verloor recent zijn grote prijs.
Daarnaast wordt niet alleen de individuele roker, maar des te meer
de tabaksindustrie als de grote verantwoordelijke gezien. Zij misleiden de bevolking en verkopen verslavende en dodelijke producten. Het gratis uitdelen van sigaretten in derdewereldlanden behoort tot hun perverse strategie. Het verdrag mist echter de kracht om een compensatie te eisen voor de schade die de bedrijven aanrichten. Toch wordt internationale samenwerking aangemoedigd om de tabaksindustrie aansprakelijk te stellen.

We zijn er nog niet, nog lang niet, maar dit verdrag is een eerste stap. Dat 95 landen het getekend hebben is hoopgevend, maar de regeringen moeten er toe aangezet worden het ook te ratificeren. Ook België. Een uitgebreide actie met genoeg media-aandacht lijkt aangewezen. Zo kunnen we een voorbeeld zijn voor de wereld. Waarom vooruitstrevend zijn op het vlak van het homo-huwelijk en abortus, en deze kans laten liggen ? Want pas wanneer veertig landen het verdrag geratificeerd hebben zal het als bindend gezien worden voor alle landen die het tekenden. En voorlopig zijn er nog maar negen. België heeft er belang bij snel tot ratificering over te gaan, want eens het verdrag van kracht wordt (dus wanneer er veertig landen het ratificeren) komt er een eerste Conference of the Parties (COP). De eerste veertig landen zetelen in deze conferentie, en bepalen dus ook de verdere lijn van het verdrag. Bijvoorbeeld op welke manieren overtredingen van het verdrag bestraft zullen worden.

Werken op internationaal niveau is nodig, maar net zo goed moet op lokaal niveau een sterk preventief beleid worden opgezet om jongeren bewust te maken van de gevaren. Roken is niet cool, je vergiftigt niet alleen jezelf, maar velen rondom jou, en dit kan niemand goed praten. En, bijkomend, de schade die de tabaksteelt aan het milieu toebrengt is enorm. Bijna de helft van de tabak wordt gedroogd in ovens die werken op hout. In vele landen is dit destructief voor het bosareaal. Jaarlijks wordt zo 175 miljoen m³ hout verbruikt. (lees meer hierover in het bulletin herfst 2003).
Er luidt dus maar één boodschap : hou het leuk, doe uit die peuk.

Meer informatie: Meer weten?

Boven

Friends of the Earth Vlaanderen & Brussel (voorheen Voor Moeder Aarde) is lid van Friends of the Earth International