Anti-tankwapens die het chemisch en radioactief toxische verarmd uranium bevatten, werden voor het eerst op grote schaal gebruikt door de Verenigde Staten in de Golfoorlog van 1991, vervolgens in Bosnië en Montenegro (1994-1995) en in Kosovo (1999) door de NAVO, en wederom in de oorlog tegen Irak door de VS en Groot-Brittannië in 2003. Meer dan 18 landen zijn in het bezit van wapensystemen met uranium, waaronder Frankrijk, Israël, Rusland, China, Turkije en Pakistan.

Bij de impact van uraniumprojectielen op harde doelen worden verarmd uraniumstofdeeltjes gevormd die zich met de wind en het regenwater kunnen verplaatsen en daardoor lokale burgerbevolkingen kunnen treffen. Naast deze uraniumstofdeeltjes worden er door de hitteontwikkeling van de impact ook andere metaaldeeltjes gevormd afkomstig uit de getroffen gevechtstank: aluminium, ijzer, zink, koper. In een "kinetische energie" anti-tankprojectiel met verarmd uranium is de pijlvormige staaf (penetrator) een legering van hoofdzakelijk verarmd uranium met molybdenum of titanium (0,75 %). Vanwege de verspreiding van de giftige deeltjes voorbij de militaire doelen, het potentieel veroorzaken van bovenmatig lijden door het ontstaan van kanker, zenuwstelselverstoringen en genetisch overdraagbare afwijkingen, en vanwege de bijna onmogelijk te verwijderen milieuverontreiniging, veroordeelt het Internationaal Humanitair (en Oorlogs-)Recht de inzet van deze 'conventionele wapens'.

Verarmd uranium is een laagniveau uitzender van alfadeeltjes die gelinkt wordt aan kanker wanneer de blootstelling in het lichaam plaatsvindt. Verarmd uranium is eveneens chemisch toxisch wat onder meer schade aan nieren, longen en DNA veroorzaakt. Omdat het een laag radioactief afvalproduct is, moet het veilig en gecontroleerd gestockeerd worden. Naast de chemische giftigheid wordt steeds vaker ook de radiologische component van verarmd uranium genoemd als oorzaak voor aantasting van het centrale zenuwstelsel. Het is bewezen dat verarmd uranium onomkeerbare schade aan het erfelijk materiaal veroorzaakt en daardoor tumoren kan opwekken. Bij het mannelijk geslacht kan het zich ophopen in de teelballen. Bij zwangere vrouwen kan verarmd uranium de placenta passeren en zich ophopen in de foetus.
Verarmd uranium bestaat voor 99,8 % uit U-238, een element dat minstens 4,5 miljard jaar blijft straling afgeven, tot de substantie voor de helft vervallen is in een ander element.

Sedert midden 2003 werd door Voor Moeder Aarde vzw (nu Friends of the Earth Vlaanderen & Brussel) een campagne gevoerd voor een verbod op het gebruik van verarmd uranium en ander industrieel vervaardigd uranium in wapensystemen. Reeds eerder ontstond de International Coalition to Ban Uranium Weapons (ICBUW) die wereldwijd reeds meer dan negentig lidorganisaties telt. Op 12 februari 2004 zag de Belgische Coalitie Stop Uraniumwapens het licht. Dit is een samenwerkingsverband van NGO’s, waaronder vakbondsmensen, milieu- en mensenrechtengroepen, hulpverleningsgroepen aan Irak, en groepen van onafhankelijke wetenschappers. De volledige lijst is terug te vinden op www.motherearth.org/pages/nl/node/155.

Ook EUROMIL, de grootste europese vakbond voor militair personeel, heeft zich voorstander getoond van een verbod van uraniumwapens.

Samen met ICBUW roept de Belgische Coalitie de regeringen op een eind te maken aan het gebruik van uraniumwapens tijdens gewapende conflicten en tijdens nauwkeurigheidstesten in vredestijd. We vragen ook onmiddellijke schoonmaak en/of afbakening van alle besmette plekken; schadevergoeding en medische hulp voor alle slachtoffers; en we roepen op tot de ontmanteling van alle bestaande voorraden. Wij eisen ook de stopzetting van de financiering, de productie, het testen, de aan- en verkoop, de opslag, het transport en het militaire gebruik van deze wapensystemen.

We eisen van regeringen onmiddellijke en volledige openbaarmaking van de hoeveelheden gebruikte uraniummunitie en van de locaties van de met uranium besmette plekken.
De milieuorganisatie van de VN (UNEP) en onafhankelijke wetenschappelijke onderzoeksgroepen moeten onverwijld toegang krijgen tot deze gebieden voor het uitvoeren van een milieu- en gezondheidsonderzoek zonder inmenging van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA, promotor van kernenergie). Immers, bij de heropbouw van de getroffen gebieden kunnen hulpverleners blootgesteld worden aan het uraniumstof dat bij deze activiteiten opnieuw kan vrijkomen. Dergelijk post-conflict onderzoek is ook noodzakelijk om te vermijden dat de plaatselijke bevolking aan een gelijkaardig schadelijk effect blootgesteld wordt zoals het geval was met strijdende soldaten die met uraniumwapens te maken kregen. Met de grootste hoogdringendheid roepen we op tot een dergelijk onafhankelijk onderzoek naar de gezondheidseffecten en eisen medische assistentie in Irak, waar het droge klimaat het sinds 1991 achtergelaten uraniumstof doet opstuiven.

In de Belgische context hebben de activiteiten van de Belgische Coalitie 'Stop Uraniumwapens!' een belangrijke bijdrage geleverd aan de totstandkoming van de wet die het gebruik van munitie en bepantsering met (verarmd) uranium verbiedt. Deze wet werd op 20 juni 2007 gepubliceerd in het Belgische Staatsblad en trad in werking op 21 juni 2009.
Deze belangrijke stap vooruit betekent allerminst dat onze rol is uitgespeeld. Zo wil de Belgische Coalitie:

• toezien dat de overheid deze wet effectief zal toepassen en controles zal verrichten om de naleving van de wet te garanderen;
• dat de Belgische overheid in ieder geval erop zal toezien dat de Belgische producenten van tankdoordringende projectielen niet over zullen schakelen naar het gebruik van verarmd of ander industrieel uranium in hun productie;
• dat de overheid nagaat of de Belgische wapenbedrijven geen verarmd uranium of ander industrieel uranium in het buitenland aankopen voor assemblage in conventionele wapens.

We willen de overheid aanzetten om uraniumtransporten die in functie staan van verrijking van uranium – waaruit steeds verarmd uranium als bijproduct ontstaat – af te leiden via andere landen, zodat het Belgische grondgebied gespaard blijft van potentiële ongelukken bij uraniumtransport.

Via parlementaire vragen houden we deze problematiek op de agenda. Op halfjaarlijks basis bevragen we de overheid over de stappen die zij gezet heeft om andere landen te overtuigen om uraniumwapens bij wet te verbieden. Bovendien willen we deze activiteiten ondersteunen door, samen met de International Coalition to Ban Uranium Weapons (ICBUW), onze expertise, informatie en discussiefora ter beschikking te stellen van de Belgische overheid.

We willen dat de overheid bij haar communicatie met mogelijke buitenlandse medestanders in de strijd tegen uraniumwapens, de ernstige onderzoekingen van onder meer het US Armed Forces Radiobiology Research Institute gebruikt. De resultaten van deze onderzoekingen zijn zorgwekkend en nopen tot de toepassing van het Voorzorgsprincipe, dat leidt tot de opschorting van elk gebruik van uraniumwapens zolang de onschadelijkheid van lange-termijn effecten niet is bewezen. Steeds meer studies wijzen op negatieve effecten voor de gezondheid, voornamelijk bij interne chronische besmetting met stofdeeltjes van verarmd uranium via de ademhaling, open wonden of opname van voedsel. Laboratoriumonderzoeken met knaagdieren en met in cultuur gebrachte menselijke lichaamscellen wijzen sinds midden jaren negentig uit dat chronische blootstelling aan verarmd uranium leukemie veroorzaakt, naast genetische, neurologische en reproductieve effecten. Ook de hersenen zijn een orgaan dat door verarmd uranium aangetast kan worden. Toch bestaan er nog heel wat wetenschappelijke onzekerheden over de exacte draagwijdte van de risico’s voor mens en milieu, alsook inzake het migratiegedrag van verarmd uraniumdeeltjes in de leefomgeving en inzake de effecten op planten en dieren.

Binnen de VN-Veiligheidsraad moet de Belgische overheid erop aandringen dat uraniumwapens niet meer worden ingezet bij eventuele toekomstige gewapende conflicten, gemandateerd door de VN-Veiligheidsraad.

Door middel van vorming en informatieverspreiding willen we de Belgische bevolking blijven sensibiliseren en bewustmaken van de problematiek van het gebruik van wapensystemen met verarmd uranium.

Voor verdere informatie over de langdurige gezondheidseffecten van (verarmd) uranium of over de campagne, surft u naar de website van de Internationale Coalitie (ICBUW), www.bandepleteduranium.org, of naar deze van de Belgische Coalitie, www.motherearth.org. Klik daar op "verarmd uranium".

Voor contact schrijft u op electronische wijze naar: ria.verjauw@telenet.be
Met de pen kan u schrijven naar:

Willem Van den Panhuysen,
Belgische Coalitie 'Stop Uraniumwapens!'
p/a Friends of the Earth Vlaanderen & Brussel
Maria-Hendrikaplein 5
9000 Gent