Op tournee met "Duurzaam op papier"

leuven.jpg
Van 24 januari tot 1 februari trokken Friends of the Earth en vzw ’t Uilekot samen op pad met de spraakmakende documentaire ‘Duurzaam op papier’.
 
FSC is zo een label dat ecologisch en sociaal gekapt hout garandeert. Heel wat milieubewuste mensen kiezen dan ook voor papier of hout met dit label er op, in de hoop om daarmee een stukje van de planeet te redden.
De documentaire toont evenwel beelden uit Brazilië over het papierpulpbedrijf Veracel dat een FSC label kreeg voor gigantische eucalyptusplantages. De verhalen die in de film aan bod komen, staan echter ver af van sociaal en ecologisch bosbeheer. Biodiversiteit wordt vernietigd, grondwater wordt verontreinigd en ook massaal opgeslorpt door de eucalyptusbomen, de rechten van de lokale en inheemse bevolking worden compleet met de voeten geschonden, en er lopen zelfs vele zaken tegen Veracel voor het niet naleven van de arbeidswetgeving, de milieuwetgeving, de strafwetgeving én Veracel is ook niet vies van omkooppraktijken van lokale overheidsfunctionarissen om de plantages verder uit te breiden.
 
Dat het thema niemand koud laat, hebben we kunnen merken tijdens onze tournee die van start ging in Gent. Daarna volgden Leuven, Brussel, Herzele, Antwerpen en Hasselt. Elke avond ging gepaard met een interessant debat en boeiende interventies vanuit de zaal.

Tijdens het debat in Gent was de verrassing groot toen plots bleek dat de duurzaamheidconsulent van Veracel plaats genomen had in de zaal om Veracel een hart onder de riem te steken. Mannen in pakken vertegenwoordigden Stora Enzo, een papiermultinational met een vestiging in Gent en deels aandeelhouder van Veracel. Zij  vergezelden haar en deelden mee dat Veracel ook de komende jaren zeker een FSC-label zou krijgen. Ook de volgende dag vond de Braziliaanse dame haar weg naar Leuven. Er werd gespeculeerd over een eventuele schaduwtournee door Veracel, maar we zagen haar niet terug tijdens de voorstelling in Brussel.

Tijdens de ganse tournee werden spelers van verschillende organisaties aan het woord gelaten. Een ideaal recept leek ons voor een open debat.

Winfried Overbeek (vertegenwoordiger van CEPEDES), is sinds 1995 woonachtig in de Braziliaanse Bahia regio, en nam deel aan het debat te Gent. Hij getuigde over de realiteit van de boomplantages in Brazilië en de jarenlange strijd van CEPEDES tegen de problematieken die deze monoculturen op sociaal en ecologisch vlak teweeg brengen.

Bart Holvoet (directeur FSC België) en Maarten Debecker (communicatie verantwoordelijke FSC) hamerden iedere avond op het belang van het klachtensysteem en de transparantie van FSC. Ze wezen erop dat FSC een drie kamer model is, bestaande uit een ecologische, economische en sociale kamer. Indien FSC een ander beleid wil ten aanzien van plantages zal een akkoord bereikt moeten worden binnen deze kamers.

Geert Lejeune en Sabien Leemans (vertegenwoordigers WWF) kwamen het standpunt van WWF verduidelijken. WWF stond in België mee aan de wieg van FSC. Voor WWF vormen plantages een alternatief op het kappen van natuurlijk woud. Niemand keurde de wanpraktijken van Veracel goed, maar het werd eerder beschouwd als een schoonheidsfoutje in het hele FSC systeem.
 
An- Katrien Lecluyse en Leo Broers (documentaire makers) vertelden over alles wat zij in Brazilië gehoord en gezien hadden. Leo getuigt: "Eenmaal je de enorme sociale en ecologische kosten van eucalyptus plantages op de schaal van Veracel hebt gezien, realiseer je je dat papier uit dergelijke grote plantages nooit duurzaam kan zijn.”
 
FSC België verdedigde zich vaak met het feit dat FSC nog een heel jong initiatief is en zeker voor verbetering vatbaar is. Francine Mestrum (doctor in de sociale wetenschappen en gespecialiseerd in ontwikkelingsproblematiek, vooral in onderzoek naar armoede, ontwikkeling en internationale organisaties) plaatste deze verdediging in een ander daglicht door te stellen dat FSC misschien wel een jong project is, maar dat we het concept ‘plantages’ al meer dan 500 jaar kennen, en dat we daaruit wel kunnen afleiden dat plantages alleen maar armoede creëren. Ook tijdens de vele publieke debatten was er een zeker onbehagen in de manier waarop FSC zich wil afschermen van elke vorm van kritiek en fundamentele veranderingen binnen het systeem. Iemand stelde: “FSC is een systeem zonder tanden. Als je geen tanden geeft aan het systeem, wordt het een slecht gebit dat je beter weggooit.”

De documentaire heeft alvast het één en het ander teweeggebracht. Zo hangt SGS Brazilië mogelijk een schorsing boven het hoofd. SGS is een enorme multinational die in verschillende landen en op verschillende terreinen bezig is met het certificeren van projecten. Het aantal klachten tegen SGS en FSC gelabelde plantages is trouwens niet beperkt tot het geval Veracel. Via het internationaal netwerk van Friends of the Earth, kregen we nog meer schokkende verhalen binnen over plantages in andere werelddelen waar de toestand nog slechter is, hoewel de plantages toch kunnen rekenen op een FSC label.
In Indonesië bijvoorbeeld, kregen de plantages van het bedrijf Perhutani een FSC label voor vele jaren. Dit terwijl zowel FSC als het bedrijf dat het certificaat uitreikte (Rainforest Alliance Smartwood) op de hoogte waren van het feit dat het bedrijf regelmatig mensen doodschiet voor het stelen van hout op de plantages (op bodem die ooit van hun was). Friends of the Earth Indonesië hield cijfers bij over deze doden, net zolang tot wanneer de certificeerder dan toch het FSC certificaat introk.
 
Deze tournee bewijst ook hoe moeilijk het is om in het huidige systeem aan duurzame, ecologische, verantwoorde en sociale handel te doen. Friends of the Earth stapt dan ook niet mee in de logica van het huidige model van productie en consumptie met als doel een duurzame markt te creëren die op het terrein weinig concrete veranderingen teweeg brengt. FSC moet volgens ons dan ook een grote bocht maken en het eigen systeem sterk verbeteren om geloofwaardig te zijn.
 
Famke Vekeman en Joke Gevers
 
De DVD “Duurzaam op papier” is te koop voor 10 euro (2 euro verzendingskosten inbegrepen). Mail naar famke@motherearth.org