Belgische Coalitie Stop Uranium Wapens (BCSUW)Verarmd Uranium Laatste NieuwsVerarmd Uranium: AchtergrondCampagnes
Friends of the Earth International
|
Vliegtuigcrashes brengen verarmd uranium van contragewichten in het milieuFriends of the Earth keurt het gebruik van verarmd uranium als contragewicht in vliegtuigen af. Verarmd uranium is immers een afvalproduct van de productie van verrijkt uranium voor kernreactoren en kernwapens. Om gebruik ervan in de luchtvaartindustrie te voorkomen ziet de vereniging als prioritaire optie een wereldwijde afbouw van de nucleaire industrie. Zolang verarmd uranium nog wordt geproduceerd, dient het in gecontroleerde omstandigheden veilig bewaard te worden. Deze tekst maakt duidelijk waarom het onaanvaardbaar is om verarmd uranium in vliegtuigen te gebruiken.
“Regering van Laos niet vertrouwd met licht radioactief materiaal”
Twee diplomatieke documenten van oktober 2008 – die WikiLeaks publiceerde in 2011 – doen vragen rijzen over de controle en het toezicht op radioactieve materialen in vliegtuigen, in het bijzonder over de contragewichten van verarmd uranium.
Op 23 oktober 2008 vroeg de Amerikaanse ambassade in Vientiane, Laos, aan Thammavong Phiphatsely, de Australische eigenaar van Phoenix Clearance Ltd – een firma die gespecialiseerd is in de opruiming van niet-geëxplodeerde munitie – om diens vriend – de vermeende eigenaar van een contragewicht – te verzoeken dit voor berging over te dragen aan de autoriteiten. Dit contragewicht zou afkomstig zijn van een vliegtuig van Amerikaanse makelij dat waarschijnlijk tijdens de indochinese oorlog in Laos neerstortte. Een dag later werd ook het ministerie van buitenlandse zaken geïnformeerd, onder meer met foto's van het contragewicht. De regering van Laos werd verzocht het op te halen en af te voeren met inachtneming van zijn lichte radioactiviteit. De ambassade vroeg de Amerikaanse regering om begeleiding indien de regering van Laos de ambassade zou verzoeken om bezit te nemen van het contragewicht. De ambassade vermeldt dat “bij ons weten de regering van Laos niet vertrouwd is met het veilig hanteren en afvoeren van zelfs licht radioactieve items”.1
Verarmd uranium in achtertuin
Volgens de informatie bevindt het contragewicht dat 9 kilo weegt, zich ingegraven in de achtertuin van een man die het aantrof op de plek van een vliegtuigcrash in de provincie Saravan in Laos. De man hoopt het te kunnen verkopen. Indien het contragewicht niet is beschadigd, loopt de man nagenoeg geen gezondheidsrisico, aangezien het verarmd uranium normaliter bedekt is met een coating die oxidatie voorkomt. Een foto laat de inscriptie erop zien: “Caution – Radioactive Material. URANIUM High Salvage Value HT7231-1”. De foto's waren reeds doorgestuurd naar het Political-Military Action Team.2
Luchtvaartautoriteit kent reeds lang het gevaar van verarmd uranium
In een rondschrijven uit 1984 van de U.S. Department of Transportation Federal Aviation Administration staat onder meer dit advies: “Alhoewel het verarmd uranium normaal geen gevaar oplevert, moet het toch met voorzorg worden gehanteerd. Het belangrijkste gevaar dat zich met verarmd uranium stelt is het schadelijke effect dat het materiaal kan hebben bij opname in het lichaam. Wanneer deeltjes worden ingeademend of verteerd, kunnen ze chemisch toxisch zijn en het inwendige weefsel aanzienlijk en langdurig bestralen.”3
Verarmd uranium is, net als andere vormen van uranium en zware metalen, een chemisch toxische stof. Het is bovendien radioactief. Voor de burgerbevolking bedraagt de maximaal toegelaten effectieve dosis 1 milliSievert per jaar. Deze limiet kan overschreden worden als opruimingswerkers stofdeeltjes met verarmd uranium inademen bij een brand na een vliegtuigongeval. De American Conference of Governmental Industrial Hygienists (ACGIH) heeft uranium en onoplosbare uraniumverbindingen een grenswaarde toegekend van 0,2 milligram per kubieke meter lucht, als een tijdgewogen gemiddelde van een werkdag van 8 uren en een werkweek van 40 uren. De ACGIH bepaalde de korte termijn blootstellingslimiet van maximaal 15 minuten op 0,6 milligram per kubieke meter lucht. Deze limieten zijn gebaseerd op het risico van nier- en bloedziekten en op de radiologische schade die in verband wordt gebracht met blootstelling aan uranium en onoplosbare uraniumverbindingen.4 De internationaal aanbevolen limiet voor de opname van verarmd uranium in het lichaam voor het grote publiek bedraagt 0,035 mg (milligram) per dag en 4,5 mg per jaar; in de VS is de limiet vastgelegd op 0,05 mg per 15 minuten en 0,5 mg per dag.5
Verarmd uranium als contragewicht
Contragewichten worden gebruikt in grote burger- en militaire vliegtuigen, op roeren, buitenboordrolroeren (vleugelmontage) en buitenboordliften (staartmontage).6
Ze worden gebruikt in de aërodynamische controleoppervlakken van vliegtuigen en helikopters om het zwaartepunt van deze vliegtuigen te handhaven. Hoge densiteit is belangrijk om de omvang van het contragewicht klein te houden in verhouding tot de besturingsoppervlakken van de vleugelprofielen waar de beschikbare ruimte heel beperkt is. Traditioneel werd wolfraam voor dergelijke toepassingen gebruikt maar verarmd uranium bleek ook heel geschikt.7
Groot volksgezondheidsrisico bij brandend verarmd uranium Bij vlieguigen is verarmd uranium enkel een gevaar in geval van branden met hoge temperaturen die kunnen ontstaan na het neerstorten.9 Uitgebreide testen, uitgevoerd door de VS Navy en NASA, hebben aangetoond dat de temperaturen in een brand van een brandstoftank van een straalvliegtuig tot 1.200°Celsius kunnen oplopen, en dat meetwaarden van 800 tot 1.100°C veel voorkomend zijn. Deze temperaturen zijn hoog genoeg om heel snelle oxidatie van verarmd uranium te veroorzaken. Ze zijn voldoende om het ontvlammen van en een volledige zichzelf in stand houdende oxidatieve verbranding van verarmd-uraniummetaal van 8,5 mm dikte te genereren. Voor grotere stukken is een volledige verbranding niet onvermijdelijk; uit het testen van de verbranding van een 3 kilo wegende verarmd-uraniumpenetrator (de kern van een anti-tankprojectiel) blijkt dat de oxidatie varieert van 6 tot 47%.
Het is het in de lucht vrijkomen van zwevende inadembare deeltjes van dergelijke branden dat een gevaar inhoudt.10 De omvang van dit vrijkomen van deeltjes is sterk afhankelijk van factoren zoals de temperatuur, de aanwezigheid van zuurstof, en de windsneldheid. Van de testen met brandende penetrators is geweten dat inadembare oxidedeeltjes (3,3 mijoenste van een meter diameter of minder) in heel gevarieerde hoeveelheden vrijkomen in de lucht, met een geschat maximum van 4 % van het totale oxide. De berekening van het inademingsgevaar is gebaseerd op de maximaal toelaatbare oxideconcentratie in de nieren (3 miljoenste gram per gram), het gewicht van een volwassen nier (300 g) en de fractie van ingeademd uranium dat zich afzet in de nieren (2,8%).
Aan de hand van deze factoren berekende de geofysica professor emeritus Robert L. Parker dat in het ergste scenario van het neerstorten van een Boeing 747 met 450 kilo contragewicht, 250.000 mensen gezondheidsrisico's zouden oplopen door inademing of opname van uraniumoxidedeeltjes.11
Van 1969 tot 1981 werden contragewichten van verarmd uranium gebruikt in het staartgedeelte van de Boeing 747 vliegtuigen (productielijnnummers 2-540, 542, 543, 546 en 549-551). Naar verluidt werd in de productielijn vanaf 1981om budget- en toeleveringsredenen het verarmd uranium in contragewichten vervangen door wolfraam. Verarmd uranium werd ook gebruikt in de DC-10, de KC-135 en in de rotorbladen van helikopters.12 De aanwezigheid van verarmd uranium in vliegtuigen veroorzaakte onrust toen op 29 december 1991 een Boeing 747 van China Airlines in Wanli neerstortte.13 Het Boeing 747 El Al cargovliegtuig dat op 4 oktober 1992 in Amsterdam neerstortte en in brand vloog, bevatte 282 kilo verarmd uranium in het staartroer; dit was niet geweten tijdens de reddings- en herstelwerkzaamheden. 130 kilo van de verarmd uraniumcontragewichten kon toen geborgen worden. Het spoorloze verarmd uranium verspreidde zich wellicht in de vorm van onoplosbare oxiden via de rookpluim.14 Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu besloot dat “in het ergste geval de omstaanders gedurende één uur werden blootgesteld aan uraniumconcentraties in de lucht die vergelijkbaar zijn met de limiet voor chronische blootstelling van werklieden.” Het RIVM achtte het daarom hoogst onwaarschijnlijk dat de blootstelling aan uranium zou aanleiding geven tot de gerapporteerde gezondheidsklachten.15
Nog maar eens wordt met de vliegtuigcrash in Laos aangetoond dat verarmd uranium op ongecontroleerde wijze in het milieu kan terechtkomen, bijvoorbeeld als vliegtuigen neerstorten, en dat er onvoldoende controle is op de levensduur van voorwerpen die verarmd uranium bevatten, zodat burgers die in de buurt komen van een uitgebrand vliegtuig, mogelijk gevaar lopen op besmetting door opstuivende uraniumoxidedeeltjes.
Een korte versie van dit artikel is terug te vinden in het zomer-2012-nummer van het Bulletin van Friends of the Earth Vlaanderen & Brussel. Auteur: Willem Van den Panhuysen - willem@motherearth.org Bronnen:
|
E-zineZoekenSteunVrijwilligers gezocht Financiële steun FoEI Council of Patrons ContactFriends of the Earth Rekeningnummer: Publicaties
Laatste Nieuws
|
